کمبود اسکناس در تهران؛ زنگ خطر برای شبکه بانکی

به گزارش پایگاه خبری سرمایه و بورس، تکرار پیام «موجودی مخزن کافی نیست» روی صفحه خودپردازهای مرکز شهر، حالا به بخشی از زیست روزمره شهروندان تهرانی تبدیل شده است؛ پدیده‌ای که در ۱۸ بهمن ۱۴۰۴ و همزمان با تشدید تنش‌های سیاسی میان تهران و واشنگتن، شکل عینی‌تری به خود گرفت و نشان داد نااطمینانی سیاسی چگونه مستقیماً به شبکه بانکی و رفتار مالی مردم سرایت کرده است. آنچه امروز در خیابان‌های تهران دیده می‌شود، نه یک فرار بانکی کلاسیک، بلکه واکنشی دفاعی از سوی جامعه‌ای است که امنیت دارایی خود را در لمس فیزیکی اسکناس جست‌وجو می‌کند.

سایه جنگ بر شبکه شتاب و رفتار مالی مردم
تحولات یک ماه اخیر، از اعتراضات دی‌ماه تا درگیری‌های نظامی ۱۲ روزه، ذهنیت عمومی را به‌شدت متأثر کرده است. هک گسترده زیرساخت‌های بانکی و اختلال در دسترسی میلیون‌ها نفر به حساب‌هایشان، این تصور را تقویت کرد که در شرایط بحرانی، کارت بانکی کارایی خود را از دست می‌دهد. همین تجربه تلخ باعث شده بسیاری از شهروندان، نگهداری پول نقد را به‌عنوان یک ابزار بقا در اولویت قرار دهند.

صف‌های طولانی مقابل بانک‌ها؛ هجوم برای نقد کردن حساب‌ها
از میدان آزادی تا شرق تهران، صف‌های طولانی مقابل شعب بانکی شکل گرفته است؛ صف‌هایی که هدف آن‌ها سپرده‌گذاری نیست، بلکه تخلیه حساب‌هاست. افزایش تقاضا برای اسکناس، حتی از سوی افرادی که نیاز فوری ندارند، نشان‌دهنده رفتار جمعی مبتنی بر ترس است. مشاهده صف‌ها خود به عاملی برای تشدید این رفتار تبدیل شده و چرخه‌ای از نگرانی و اقدام احتیاطی را شکل داده است.

ایران‌چک ۵۰۰ هزار تومانی؛ تزریق نقدینگی یا سیگنال بحران؟
اقدام بانک مرکزی در توزیع گسترده ایران‌چک‌های ۵۰۰ هزار تومانی، اگرچه با هدف پاسخ به تقاضای بازار انجام شده، اما در عمل به‌عنوان نشانه‌ای از شرایط بحرانی تعبیر شده است. در شرایطی که سقف برداشت خودپردازها پاسخگوی هزینه‌های روزمره نیست، مراجعه به باجه‌ها برای دریافت مبالغ بالاتر افزایش یافته و همین موضوع عطش خروج پول نقد را تشدید کرده است. رشد قابل توجه تقاضای اسکناس در ماه‌های اخیر، نشانه‌ای از شکاف عمیق در اعتماد عمومی به نظام بانکی است.

خودپردازهای خالی و سقف‌های غیررسمی برداشت
مشاهدات میدانی نشان می‌دهد بسیاری از شعب بانکی به‌صورت غیررسمی سقف برداشت روزانه تعیین کرده‌اند. کمبود اسکناس در خودپردازها، غیرفعال شدن گزینه برداشت وجه و پرداخت اسکناس‌های کم‌ارزش، کارایی شبکه عابربانک را به‌شدت کاهش داده است. در اقتصاد تورمی امروز، این محدودیت‌ها عملاً دسترسی مردم به نقدینگی را مختل کرده و بر شدت نارضایتی‌ها افزوده است.

نااطمینانی نسبت به پایداری بانک‌ها و شایعات ورشکستگی
در کنار نگرانی‌های سیاسی، شایعات مربوط به ناترازی بانک‌ها و احتمال مسدود شدن حساب‌ها نیز به این هجوم دامن زده است. بخشی از طبقه متوسط، با شنیدن اخبار تأییدنشده درباره محدودیت‌های احتمالی یا مالیات‌های ناگهانی، ترجیح داده‌اند دارایی خود را از بانک خارج و به بازارهایی مانند ارز و سکه منتقل کنند. این رفتار، خروج نقدینگی از سیستم رسمی و انباشت آن در فضای غیررسمی را تشدید کرده است.

تبعات اقتصادی خروج اسکناس از شبکه بانکی
از منظر اقتصاد کلان، خروج پول از بانک‌ها به معنای تضعیف قدرت بانک مرکزی در کنترل نقدینگی و تورم است. افزایش گردش پول در بخش غیررسمی، می‌تواند به موج جدیدی از افزایش قیمت‌ها منجر شود. تحلیلگران هشدار می‌دهند در صورت ناتوانی سیاست‌گذار در بازگرداندن اعتماد عمومی و تثبیت شبکه بانکی، خطر قفل‌شدگی نقدینگی و بروز تنش‌های اقتصادی جدید وجود دارد؛ وضعیتی که پیامدهای اجتماعی آن می‌تواند بسیار پرهزینه باشد.