اثر افزایش قیمت دلار بر بورس؛ آیا رشد نرخ ارز محرک بازار سهام می‌شود؟

به گزارش پایگاه خبری سرمایه و بورس، قیمت دلار آزاد و نرخ حواله در روزهای اخیر روندی صعودی داشته‌اند و همزمان بازار سرمایه نیز شاهد افزایش شاخص‌ها و ورود پول حقیقی بوده است. رشد قیمت دلار تا محدوده ۲۳۰ هزار تومان، بار دیگر توجه فعالان اقتصادی را به رابطه میان بازار ارز و بورس جلب کرده است. اکنون این پرسش مطرح است که آیا افزایش نرخ دلار می‌تواند به‌عنوان محرک رشد پایدار بورس عمل کند یا اینکه افزایش ریسک‌های سیاسی و سیستماتیک مانع تداوم این روند خواهد شد.

بازار ارز در شرایطی یکی از پرالتهاب‌ترین دوره‌های خود را تجربه می‌کند که قیمت دلار پس از یک رشد قابل‌توجه، با وجود اصلاح‌های مقطعی همچنان در سطوح بالایی قرار دارد. در مقابل، بورس نیز طی روزهای اخیر روندی صعودی گرفته و شاخص کل در معاملات روز گذشته تا نزدیکی ۷ میلیون واحد پیش رفت. ورود پول حقیقی به بازار سهام نیز از افزایش توجه سرمایه‌گذاران به بورس حکایت دارد.

در چنین شرایطی، رابطه قیمت دلار و بورس بار دیگر به یکی از موضوعات مهم بازار سرمایه تبدیل شده است. برزو حق‌شناس، کارشناس بازار سرمایه، معتقد است رشد دلار می‌تواند در صورت کنترل ریسک‌های سیستماتیک، زمینه افزایش جذابیت سهام را فراهم کند؛ اما صرف افزایش نرخ ارز برای تضمین رشد پایدار بورس کافی نیست.

رشد دلار چگونه بر بورس اثر می‌گذارد؟

برزو حق‌شناس درباره رابطه میان قیمت دلار و بازار سرمایه گفت: «بورس ایران یک بازار دلارمحور است.» به گفته این کارشناس، افزایش قیمت دلار در صورتی که همراه با افزایش ریسک‌های سیستماتیک نباشد، موجب کاهش ارزش دلاری بازار سهام شده و در نتیجه می‌تواند جذابیت سرمایه‌گذاری در بورس را افزایش دهد.

این موضوع به‌ویژه برای شرکت‌های صادرات‌محور و صنایع دلاری اهمیت دارد. البته افزایش قیمت دلار آزاد به‌صورت مستقیم درآمد بسیاری از این شرکت‌ها را افزایش نمی‌دهد، اما از منظر روانی می‌تواند انتظارات سرمایه‌گذاران را تغییر داده و آنها را به سمت خرید سهام سوق دهد.

افزایش دلار آزاد؛ سیگنال رشد نرخ حواله و درآمد شرکت‌های دلاری

یکی دیگر از کانال‌های اثرگذاری قیمت دلار بر بورس، انتظارات فعالان بازار درباره آینده نرخ ارز حواله و نرخ‌های ترجیحی است. افزایش قیمت دلار آزاد این ذهنیت را ایجاد می‌کند که در ادامه، نرخ ارز حواله نیز افزایش خواهد یافت.

در صورت تحقق چنین سناریویی، درآمد ریالی شرکت‌های صادراتی و دلاری‌محور می‌تواند افزایش پیدا کند و این موضوع به بهبود انتظارات سرمایه‌گذاران درباره سودآوری این شرکت‌ها منجر شود.

البته اثر افزایش نرخ ارز برای تمام صنایع بورس یکسان نیست. شرکت‌هایی که بخش قابل‌توجهی از مواد اولیه یا تجهیزات خود را وارد می‌کنند، با رشد هزینه‌های تولید و افزایش بهای تمام‌شده مواجه می‌شوند و بنابراین ممکن است از افزایش نرخ دلار آسیب ببینند.

آیا رشد دلار می‌تواند محرک پایدار بورس باشد؟

حق‌شناس با اشاره به شرایط سیاسی و اقتصادی کشور تاکید کرد که افزایش قیمت دلار به‌تنهایی نمی‌تواند در شرایط فعلی محرک رشد پایدار بورس باشد. به گفته او، ریسک‌های سیستماتیک نقش تعیین‌کننده‌ای در واکنش بازار سرمایه به تحولات نرخ ارز دارند.

این موضوع به این معناست که حتی اگر قیمت دلار افزایش پیدا کند، در صورتی که همزمان ریسک‌های سیاسی تشدید شوند، سرمایه‌گذاران ممکن است به جای ورود به بورس، به سمت دارایی‌های کم‌ریسک‌تر یا بازار ارز حرکت کنند. بنابراین اثر مثبت رشد نرخ دلار بر بورس تا حد زیادی به وضعیت ریسک‌های سیاسی وابسته است.

چرا جهش دلار در کوتاه‌مدت می‌تواند باعث خروج پول از بورس شود؟

یکی از رفتارهای قابل‌توجه بازار در دوره‌های جهش نرخ ارز، خروج موقت نقدینگی از بورس است. حق‌شناس می‌گوید معمولا در روزهایی که قیمت ارز با سرعت افزایش پیدا می‌کند، بخشی از پول از بازار سهام خارج می‌شود.

با این حال، این وضعیت معمولا می‌تواند پس از یک یا دو روز تغییر کند و دوباره تقاضا برای سهام افزایش یابد. دلیل این اتفاق، کاهش ارزش دلاری بازار سرمایه و جذاب‌تر شدن قیمت سهام در مقایسه با ارزش دارایی‌هاست.

البته این الگو به یک شرط مهم وابسته است؛ ریسک‌های سیستماتیک نباید همزمان افزایش پیدا کنند. در صورتی که ریسک سیاسی یا امنیتی از سطح قابل‌تحمل بازار فراتر رود، کاهش ارزش دلاری سهام لزوما به افزایش تقاضا منجر نخواهد شد.

ریسک سیاسی مهم‌ترین مانع رشد بورس در کنار افزایش دلار

سطح ریسک‌های سیاسی طی حدود یک سال و نیم گذشته به اندازه‌ای بالا بوده که فعالان بازار تا حدی به این شرایط عادت کرده‌اند. با این حال، به گفته حق‌شناس، این به معنای بی‌اثر شدن کامل ریسک‌های سیاسی نیست.

چنانچه ریسک‌های موجود از سطوح فعلی فراتر بروند و شرایطی مشابه جنگ ۴۰ روزه دوباره شکل بگیرد، بازار سرمایه می‌تواند با واکنش منفی شدیدی مواجه شود. در چنین شرایطی، حتی افزایش قیمت دلار نیز نمی‌تواند اثر منفی افزایش ریسک سیستماتیک بر بورس را خنثی کند.

اثر روانی افزایش قیمت دلار بر رفتار سهامداران

رشد قیمت دلار علاوه بر اثرات بنیادی، یک اثر روانی قابل‌توجه بر بازار سرمایه دارد. افزایش نرخ ارز می‌تواند این انتظار را در میان سرمایه‌گذاران ایجاد کند که ارزش ریالی دارایی‌ها و درآمد شرکت‌های بورسی در آینده افزایش خواهد یافت.

این انتظارات به‌خصوص در مورد شرکت‌های صادراتی و صنایع وابسته به نرخ ارز می‌تواند تقاضا برای سهام را افزایش دهد. با این حال، اثر روانی رشد دلار زمانی می‌تواند به روندی پایدار تبدیل شود که ریسک‌های سیاسی و سیستماتیک در سطح کنترل‌شده باقی بمانند.

تشدید ریسک سیاسی می‌تواند اثر رشد دلار بر بورس را خنثی کند

برزو حق‌شناس در جمع‌بندی دیدگاه خود تاکید می‌کند که افزایش قیمت دلار به‌تنهایی برای تداوم رشد بورس کافی نیست. اگر ریسک‌های سیاسی تشدید شوند، جذابیت ناشی از کاهش ارزش دلاری بازار سهام تحت تاثیر قرار می‌گیرد و حتی می‌تواند به خروج بیشتر سرمایه از بورس منجر شود.

بنابراین، مسیر آینده بورس بیش از آنکه تنها به قیمت دلار وابسته باشد، به ترکیب دو متغیر مهم یعنی نرخ ارز و سطح ریسک‌های سیستماتیک بستگی دارد. در صورتی که دلار در سطوح بالا تثبیت شود و همزمان ریسک‌های سیاسی کنترل شوند، می‌توان انتظار داشت رشد نرخ ارز به افزایش جذابیت سهام و تقویت تقاضا در بازار سرمایه کمک کند. اما در سناریوی تشدید ریسک‌های سیاسی، افزایش دلار به تنهایی نمی‌تواند تضمین‌کننده رشد پایدار بورس باشد.