صنعت خودرو در تنگنای تولید و فروش

به گزارش پایگاه خبری سرمایه و بورس، صنعت خودرو در سال‌های اخیر با مجموعه‌ای از چالش‌های مزمن مواجه بوده که اثر مستقیم آن در روند تولید، فروش و سودآوری شرکت‌های فعال در این صنعت نمایان شده است. صنعتی که زمانی یکی از پیشران‌های اقتصاد کشور محسوب می‌شد، اکنون با رشد محدود تولید، افت فروش و حاشیه سود منفی دست و پنجه نرم می‌کند. محدودیت‌های زنجیره تامین، قیمت‌گذاری دستوری، نوسانات اقتصادی، کاهش قدرت خرید و تشدید رقابت با خودروهای وارداتی، فضای فعالیت خودروسازان را بیش از پیش دشوار کرده است. با این حال، در میان این شرایط، برخی شرکت‌ها توانسته‌اند با بهبود محرک‌های مالی و مدیریتی، عملکرد متفاوتی از خود ثبت کنند.

تولید خودرو؛ از افت تا ثبات شکننده

بررسی روند تولید خودرو در سال‌های اخیر نشان می‌دهد که میانگین رشد سالانه تولید تقریبا صفر بوده و حجم تولید حول یک میلیون و ۴۸ هزار دستگاه در نوسان قرار داشته است. این وضعیت بیانگر رکود بلندمدت در ظرفیت تولید صنعت خودرو است. در سال ۱۴۰۳، میزان تولید به حدود یک میلیون و ۶۹ هزار دستگاه رسید که اندکی بالاتر از میانگین سالانه محسوب می‌شود، اما همچنان نتوانسته افت قابل توجه سال ۱۴۰۲ را جبران کند. سال ۱۴۰۲ با کاهش حدود ۱۰ درصدی تولید همراه بود که ریشه آن را می‌توان در مشکلات تامین قطعات، نوسانات اقتصادی و ضعف‌های مدیریتی جستجو کرد.

در بررسی فصلی سال ۱۴۰۳، کاهش تولید در بهار و تابستان به ترتیب معادل ۱۹ و ۸ درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل ثبت شد که نشان می‌دهد نیمه نخست سال همچنان تحت تاثیر تنگناهای تولید قرار داشته است. در مقابل، پاییز سال جاری نقطه ثبات تولید بود و حجم تولید بدون تغییر نسبت به پاییز سال گذشته در سطح ۲۶۱ هزار دستگاه باقی ماند. در مجموع، طی ۹ ماه نخست سال ۱۴۰۳، حدود ۶۹۴ هزار و ۷۵۲ دستگاه خودرو توسط خودروسازان بورسی تولید شد که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۹ درصد کاهش را نشان می‌دهد.

در این میان، شرکت خکاوه عملکردی متفاوت به ثبت رساند و توانست در ۹ ماهه ابتدایی سال ۱۴۰۳ تولید خود را با رشد ۲۵۱ درصدی نسبت به سال قبل به یک هزار و ۹۶۰ دستگاه افزایش دهد؛ آماری که در مقایسه با روند کلی صنعت، قابل توجه ارزیابی می‌شود.

فروش خودرو؛ بازار در وضعیت هشدار

روند فروش خودرو نیز تصویر روشنی از رکود تقاضا در بازار ارائه می‌دهد. میانگین سالانه فروش خودرو در سال‌های اخیر حدود یک میلیون و ۵۲ هزار دستگاه بوده که نشان می‌دهد بازار در بلندمدت از رشد معنادار بازمانده است. با این حال، در دو سال گذشته کاهش فروش شدت گرفته و افت ۱۲ و سپس ۳ درصدی در فروش خودروهای بورسی ثبت شده است. در سال گذشته، حجم فروش به حدود یک میلیون و ۳۹ هزار دستگاه کاهش یافت که از تضعیف تقاضای موثر حکایت دارد.

بررسی فصلی فروش در سال ۱۴۰۳ نیز کاهش در هر سه فصل بهار، تابستان و پاییز را نشان می‌دهد. بیشترین افت مربوط به فصل بهار با کاهش ۱۶ درصدی بوده است. در پاییز اگرچه افت فروش ادامه داشت، اما سرعت کاهش کمتر شد و حجم فروش به ۲۳۴ هزار دستگاه رسید که نسبت به پاییز سال قبل ۱۰ درصد کاهش را ثبت کرد. در مجموع ۹ ماهه نخست سال ۱۴۰۳، تعداد ۶۳۳ هزار دستگاه خودرو توسط شرکت‌های بورسی به فروش رسید که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۱۲ درصد کمتر است.

در این بخش نیز خکاوه عملکرد متفاوتی داشت و توانست فروش خود را با رشد ۱۹۸ درصدی نسبت به سال ۱۴۰۲ به یک هزار و ۷۲۴ دستگاه برساند که نشان از بهبود جایگاه این شرکت در بازار دارد.

گلوگاه‌های زنجیره تامین و فشار هزینه‌ها

یکی از مهم‌ترین عوامل افت تولید و فروش در صنعت خودرو، اختلال در زنجیره تامین قطعات است. کمبود قطعات باعث شده خطوط تولید به صورت پیوسته فعالیت نکنند و ظرفیت عملیاتی شرکت‌ها کاهش یابد. از سوی دیگر، تورم بالا، نوسانات اقتصادی و افزایش هزینه‌های تولید شامل انرژی، مواد اولیه و دستمزد نیروی کار، بهای تمام‌شده خودرو را به شدت افزایش داده است.

افزایش قیمت تمام‌شده در کنار محدودیت‌های قیمتی، قدرت خرید مصرف‌کنندگان را کاهش داده و تقاضای بازار را تضعیف کرده است. همزمان، تغییر ترجیحات مصرف‌کنندگان به سمت خودروهای با کیفیت بالاتر و فناوری‌های جدید، رقابت را برای خودروسازان داخلی سخت‌تر کرده است. ورود خودروهای وارداتی متنوع‌تر و با کیفیت بالاتر، سهمی از تقاضای بازار را از تولیدات داخلی خارج کرده و فشار مضاعفی بر فروش خودروسازان بورسی وارد آورده است. ضعف در نوآوری، کندی به‌روزرسانی فناوری و مشکلات مدیریتی نیز در تشدید این شرایط نقش قابل توجهی داشته‌اند.

رشد درآمد؛ نتیجه قیمت‌ها نه مقدار فروش

با وجود افت در مقدار تولید و فروش، درآمد صنعت خودرو در سال‌های اخیر روندی صعودی داشته است. میانگین رشد سالانه درآمد این صنعت حدود ۳۶ درصد برآورد می‌شود، اما در سال ۱۴۰۳ شتاب رشد کاهش یافت. در این سال، درآمد کل خودروسازان بورسی به ۵۴۹ هزار میلیارد تومان رسید که نسبت به سال قبل ۲۲ درصد افزایش نشان می‌دهد. این رشد، حدود ۱۴ درصد کمتر از میانگین سالانه بوده و نشان می‌دهد افزایش درآمد بیش از آنکه ناشی از رشد تولید باشد، حاصل افزایش قیمت‌ها و تغییر ترکیب محصولات است.

در بررسی فصلی سال ۱۴۰۳، هر سه فصل بهار، تابستان و پاییز با رشد درآمد همراه بودند. بیشترین رشد در فصل پاییز ثبت شد که درآمد صنعت خودرو با افزایش ۵۵ درصدی نسبت به پاییز ۱۴۰۲ به ۲۱۱ هزار میلیارد تومان رسید. در مجموع ۹ ماه نخست سال ۱۴۰۳، درآمد خودروسازان بورسی به ۵۱۷ هزار میلیارد تومان رسید که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۴۲ درصد افزایش را نشان می‌دهد.

خکاوه در این بخش نیز عملکردی کم‌نظیر داشت و توانست درآمد خود را با رشد ۲۱۹ درصدی به ۶ هزار و ۲۰۳ میلیارد تومان برساند که بیانگر بهبود استراتژی فروش و کارایی عملیاتی این شرکت است.

سودآوری منفی؛ چالش مزمن صنعت خودرو

سودآوری همچنان پاشنه آشیل صنعت خودرو باقی مانده است. سیاست‌های قیمت‌گذاری دستوری طی سال‌های گذشته موجب شده حاشیه سود خودروسازان در سطحی منفی تثبیت شود. میانگین حاشیه سود صنعت طی ۱۳ سال اخیر حدود منفی ۴ درصد بوده و این وضعیت در سال ۱۴۰۳ نیز تکرار شده است. استمرار زیان‌دهی نشان‌دهنده عمق مشکلات ساختاری در این صنعت است.

با این حال، بررسی روند فصلی نشان می‌دهد شتاب زیان‌دهی کاهش یافته است. میانگین حاشیه سود که در فصول گذشته به منفی ۷ درصد رسیده بود، در تابستان ۱۴۰۳ به منفی یک درصد بهبود یافت. در میان خودروسازان بورسی، شرکت خدیزل به عنوان نقطه روشن صنعت مطرح شده و توانسته در سال ۱۴۰۳ و فصل تابستان به ترتیب حاشیه سود ۲۲ و ۱۸ درصدی ثبت کند. این عملکرد نشان می‌دهد که با اصلاح مدیریت، بهبود بهره‌وری و تمرکز بر محصولات سودآور، امکان خروج از زیان برای سایر شرکت‌ها نیز وجود دارد.