چه کسی با این شرایط، دلار خود را دست دولت می دهد؟

میثم بهرامی: اظهارات اخیر وزیر اقتصاد درباره راه‌اندازی صندوق‌های ارزی، در نگاه نخست با وعده جذب ارزهای مردمی و پرداخت سود ارزی، ایده‌ای جذاب و امیدوارکننده به نظر می‌رسد. با این حال، تجربه بازارهای مالی ایران نشان داده است که موفقیت چنین ابزارهایی بیش از هر چیز به میزان شفافیت، سازوکار اجرایی روشن و اعتماد عمومی وابسته است؛ موضوعی که در مورد صندوق‌های ارزی هنوز با پرسش‌های بی‌پاسخ متعددی مواجه است.

ابهام در نحوه بازپرداخت اصل و سود

یکی از مهم‌ترین نقاط مبهم صندوق‌های ارزی، نحوه بازپرداخت اصل سرمایه و سود به سپرده‌گذاران است. هنوز مشخص نشده فردی که ارز خود را به صورت اسکناس دلار به صندوق تحویل می‌دهد، در زمان برداشت دقیقا چه چیزی دریافت خواهد کرد. آیا بازپرداخت به همان ارز انجام می‌شود یا معادل ریالی آن پرداخت خواهد شد؟ اگر قرار بر تحویل ارز باشد، نوع اسکناس نیز اهمیت بالایی دارد. در بازار ایران تفاوت میان اسکناس‌های دلار آبی و سبز یک واقعیت پذیرفته‌شده است و مقبولیت بیشتر دلار آبی می‌تواند مستقیما بر تصمیم سرمایه‌گذاران اثر بگذارد. سکوت درباره این جزئیات، ریسک ذهنی قابل توجهی برای مردم ایجاد می‌کند.

نامشخص بودن مسیر مصرف ارزهای جذب‌شده

ابهام مهم دیگر به محل مصرف منابع ارزی بازمی‌گردد. هنوز به طور شفاف اعلام نشده است که ارزهای جمع‌آوری‌شده در این صندوق‌ها در اختیار چه شرکت‌ها یا نهادهایی قرار می‌گیرد. همچنین مشخص نیست این منابع قرار است در چه پروژه‌هایی سرمایه‌گذاری شوند و معیار انتخاب این پروژه‌ها چیست. نبود اطلاعات دقیق درباره مقصد سرمایه‌ها، این نگرانی را تقویت می‌کند که منابع ارزی مردم بدون چارچوب روشن و قابل ارزیابی وارد چرخه‌هایی شوند که بازدهی و ریسک آنها برای سرمایه‌گذار نامعلوم است.

مساله تضمین اصل سرمایه و سود

مساله تضمین، یکی از کلیدی‌ترین عوامل اعتماد در بازارهای مالی است. در مورد صندوق‌های ارزی هنوز مشخص نشده کدام نهاد یا سازمان، بازپرداخت اصل و سود سرمایه‌گذاران را تضمین می‌کند. آیا این تضمین بر عهده دولت، بانک مرکزی، صندوقی خاص یا صرفا سازوکار بازار خواهد بود؟ در شرایطی که ریسک‌های اقتصادی و ارزی در کشور بالاست، نبود تضمین شفاف می‌تواند مانعی جدی برای مشارکت گسترده مردم، به ویژه سپرده‌گذاران خرد، باشد.

صندوق‌های ارزی در صورت طراحی درست و اجرای شفاف، می‌توانند ابزار موثری برای جذب ارزهای راکد و تقویت سرمایه‌گذاری باشند. اما تا زمانی که ابهام‌هایی مانند نوع بازپرداخت ارز، محل مصرف منابع و سازوکار تضمین اصل و سود برطرف نشود، انتظار استقبال گسترده از سوی مردم چندان واقع‌بینانه نیست. اعتماد عمومی در بازارهای مالی با وعده شکل نمی‌گیرد، بلکه نتیجه شفاف‌سازی دقیق، پاسخ‌گویی روشن و کاهش ریسک‌های ادراک‌شده سرمایه‌گذاران است؛ مسیری که صندوق‌های ارزی برای موفقیت، ناگزیر باید از آن عبور کنند.