برندگان و بازندگان تعطیلی بورس

به گزارش پایگاه خبری سرمایه و بورس، توقف معاملات بورس تهران در شرایط بحرانی، این پرسش را در میان فعالان بازار و تحلیلگران ایجاد کرده که این تصمیم به نفع چه کسانی تمام شده است. در حالی که بازار سرمایه و بازار سهام بیش از ۵۰ روز از چرخه معاملات دور بوده، ارزیابی‌ها درباره آثار این توقف همچنان متفاوت است و اجماع مشخصی در این مورد وجود ندارد. برخی این تصمیم را اقدامی برای مهار ریسک‌های شدید و جلوگیری از ریزش‌های سنگین می‌دانند و معتقدند در شرایط نااطمینانی، توقف معاملات می‌تواند از تخلیه هیجانی سرمایه‌گذاران جلوگیری کند، اما برخی دیگر از تحلیلگران بر این باورند که این وضعیت، بیش از آنکه به تثبیت بازار منجر شود، به تعویق شکل‌گیری قیمت‌های واقعی و افزایش ابهام در تصمیم‌گیری‌ها انجامیده است. شواهد موجود نشان می‌دهد برخی گروه‌ها در این دوره تا حدی از شرایط موجود منتفع شده‌اند. دارندگان صندوق‌های درآمد ثابت و ابزارهای کم‌ریسک یکی از گروه‌هایی هستند که در فضای توقف بازار توانسته‌اند ثبات نسبی بازدهی خود را حفظ کنند. از آنجا که این ابزارها وابستگی کمتری به نوسانات روزانه بازار سهام دارند، در دوره تعطیلی نیز نقش پارک پول را برای بخشی از سرمایه‌گذاران ایفا کرده‌اند و همین موضوع به تداوم جریان سرمایه در این بخش کمک کرده است.

 بازندگان اصلی؛ سرمایه‌گذاران خرد و سهامداران در بلاتکلیفی

در مقابل، بخشی از سرمایه‌گذاران خرد که تمرکز پرتفوی آنها بر سهام بوده، بیشترین اثر منفی را از توقف معاملات پذیرفته‌اند؛ چراکه امکان نقدشوندگی دارایی و مدیریت پرتفوی از آنها سلب شده است. این گروه در بلاتکلیفی قرار گرفته و تصمیم‌گیری آنها به زمان بازگشایی بازار موکول شده است. از سویی، برخی تحلیلگران معتقدند شرکت‌های بزرگ و بنیادی نیز در وضعیت مبهم قرار گرفته‌اند؛ به این معنا که نه امکان کشف قیمت جدید وجود داشته و نه ارزیابی دقیق از ارزش واقعی آنها در بازار شکل گرفته است. این روزها فضای بازارهای دارایی و مالی متاثر از تحولات سیاسی و سیگنال‌های مذاکراتی در وضعیتی نوسانی قرار گرفته است. در هفته‌های اخیر، رفتار معامله‌گران بیش از هر زمان دیگری به اخبار و شرایط جنگی کشور گره خورده و تصمیم‌گیری‌ها با احتیاطی مضاعف مواجه شده است. کارشناسان معتقدند بازارها در واکنش به سیگنال‌های سیاسی حرکت می‌کنند و هر خبر یا اظهارنظری می‌تواند به نوسان کوتاه‌مدت جریان معاملات منجر شود.

 معمای سیاستگذاری؛ مهار ریزش یا تضعیف اعتماد؟

بورس تهران همچنان تعطیل است و معاملات سهام بیش از ۵۰ روز متوقف شده، اما پرسشی که مطرح می‌شود این است که آیا بستن بازار در شرایط جنگی از زیان بیشتر جلوگیری کرده یا اعتماد سرمایه‌گذاران را تضعیف نموده است؟ تعطیلی بازار سرمایه در شرایط جنگی، اگرچه برای مهار ریسک و جلوگیری از ریزش‌های شدید انجام شد، اما اکنون به یکی از چالش‌برانگیزترین تصمیمات سیاستگذار تبدیل شده و ابهامات بیشماری پیرامون آن وجود دارد. گروهی از کارشناسان می‌گویند توقف معاملات در شرایطی که نااطمینانی‌های سیاسی و ریسک‌های سیستماتیک به اوج رسیده، اقدامی منطقی و حتی ضروری است. به باور این گروه، در فضای جنگی که چشم‌انداز روشنی از متغیرهای کلان وجود ندارد، باز بودن بازار می‌تواند به شکل‌گیری رفتارهای هیجانی، صف‌های فروش سنگین و ریزش‌های کنترل‌ناپذیر منجر شود. از این منظر، تعطیلی بازار نوعی «وقفه حفاظتی» برای عبور از شوک اولیه محسوب می‌شود. در نقطه مقابل، برخی دیگر از تحلیلگران بر این باورند که بستن بازار، اگرچه ممکن است در کوتاه‌مدت از افت شدید شاخص‌ها جلوگیری کند، اما در بلندمدت به تضعیف اعتماد به عنوان یکی از مهم‌ترین ارکان بازار سرمایه منجر می‌شود. به گفته آنها، بازار سرمایه ذاتا باید محل کشف قیمت و انعکاس واقعیت‌های اقتصادی باشد و سرمایه‌گذار زمانی احساس امنیت می‌کند که بداند در هر شرایطی امکان نقدشوندگی دارایی خود را دارد.

گزینه سوم؛ نقشه راه بازگشایی، مهم‌تر از خود تعطیلی

این دسته از کارشناسان همچنین تاکید می‌کنند که تعطیلی بازار، اصلاح قیمت‌ها را به تعویق می‌اندازد، اما جلوی ریزش را نمی‌گیرد؛ فشاری که باید به تدریج در بازار تخلیه شود، در پشت درهای بسته انباشته می‌شود و ممکن است در زمان بازگشایی با شدت بیشتری خود را نشان دهد. در این میان، گزینه سومی نیز وجود دارد. در این سناریو، تحلیلگران نگاهی میانه به این موضوع داشته و معتقدند اصل تصمیم برای تعطیلی بازار در شرایط بحرانی قابل دفاع است، اما تداوم آن بدون ارائه نقشه راه مشخص، به مرور آثار منفی خود را بر اعتماد فعالان بازار نشان می‌دهد. واقعیت آن است که آنچه بیش از تعطیلی اهمیت دارد، نحوه مدیریت این دوره و به ویژه چگونگی بازگشایی بازار است. اگر تعطیلی بازار با شفاف‌سازی مستمر، ارائه اطلاعات دقیق از وضعیت اقتصاد و تدوین سناریوهای مشخص برای بازگشایی همراه باشد، می‌توان بخشی از نگرانی‌ها را مدیریت کرد. در غیر این صورت، طولانی شدن توقف معاملات می‌تواند این برداشت را در میان سرمایه‌گذاران تقویت کند که از اساس بازاری وجود ندارد.

چشم‌انداز مه‌آلود؛ تجربه موفق صندوق‌ها و چالش بزرگ بازار سهام

واضح است که بر سر کارکرد بازار در شرایط بحرانی اختلاف‌نظر بسیاری وجود دارد. اگر اولویت، کنترل کوتاه‌مدت ریسک و جلوگیری از نوسانات شدید باشد، تعطیلی بازار اقدامی قابل توجیه تلقی می‌شود، اما اگر حفظ اعتماد، شفافیت و تداوم کارکرد بازار در اولویت قرار گیرد، این تصمیم با چالش‌های جدی مواجه خواهد بود. در همین رابطه، محمد غفوری، تحلیلگر بازارهای مالی، در گفت‌وگو با «دنیای اقتصاد» ضمن اشاره به تجربه بازگشایی برخی ابزارها پس از آغاز جنگ، ارزیابی مثبتی از عملکرد آنها ارائه داد و بازگشایی بازار سهام را مهم‌ترین و پیچیده‌ترین چالش پیش روی سیاستگذار دانست. او گفت: «پس از شروع جنگ، دو کلاس دارایی شامل صندوق‌های درآمد ثابت و صندوق‌های کالایی به صورت تدریجی بازگشایی شدند. برآوردها نشان می‌دهد ارزش دارایی صندوق‌های درآمد ثابت به حدود ۷۰۰ هزار میلیارد تومان و صندوق‌های کالایی به حدود ۵۵۰ هزار میلیارد تومان رسیده که در مجموع نزدیک به ۱۲۰۰ همت از بازار را شامل می‌شود.» به گفته این کارشناس، بازگشایی این دو دسته از ابزارها موفق ارزیابی می‌شود؛ صندوق‌های کالایی متناسب با نرخ ارز و قیمت‌های جهانی نوسان کردند و ابزارهای درآمد ثابت نیز بر اساس ترکیب دارایی‌های خود به تعادل رسیدند.

پیش‌نیازهای بازگشایی؛ شفافیت و بسته‌های حمایتی

این کارشناس در ادامه اظهار کرد: «با این حال مهم‌ترین پرسش این روزها مربوط به زمان بازگشایی بازار سهام است. بازار سهام بیش از ۵۰ روز متوقف بوده و همچنان زمان مشخصی برای بازگشت آن اعلام نشده است.» او با اشاره به آسیب‌های وارد شده به برخی صنایع کلیدی افزود: «حمله به زیرساخت‌های صنعتی به ویژه در بخش‌هایی مانند فولاد و پتروشیمی که از ارکان اصلی ارزآوری غیرنفتی کشور محسوب می‌شوند، چالش‌هایی را در مسیر تولید و فروش این شرکت‌ها ایجاد کرده است.» به گفته وی، یکی از پیش‌نیازهای مهم بازگشایی بازار، شفاف‌سازی دقیق شرکت‌ها درباره میزان تاثیر جنگ بر عملکرد آنهاست. در صورت انتشار این اطلاعات در سامانه‌های رسمی، سرمایه‌گذاران می‌توانند برآورد واقع‌بینانه‌تری از ارزش سهام داشته باشند و فرآیند کشف قیمت با دقت بیشتری انجام شود. غفوری تاکید کرد: «ادامه توقف بازار سهام چندان به نفع اقتصاد کشور نیست و بازگشایی آن باید به صورت تدریجی در دستور کار قرار گیرد. بازارهای بزرگ دنیا حتی در شرایط جنگی نیز پس از مدتی کوتاه به فعالیت خود ادامه داده‌اند. برای مدیریت موفق بازگشایی، علاوه بر شفاف‌سازی، لازم است بسته‌های حمایتی هدفمند به بازار تزریق شود تا از بروز نوسانات شدید جلوگیری گردد.» به گفته این تحلیلگر، یکی از مهم‌ترین اولویت‌های فعلی سیاستگذاران اقتصادی باید بازگرداندن ثبات به بازار سرمایه در کوتاه‌ترین زمان ممکن باشد.