مقایسه بورس ۱۴۰۵ با سال ۱۳۹۹/ آیا تاریخ دوباره تکرار می‌شود؟

به گزارش سرمایه و بورس، رشد سریع شاخص کل بورس تهران در مرداد ۱۴۰۵ و روزهای ابتدایی شهریور، موج تازه‌ای از ورود نقدینگی به بازار سهام را رقم زده است. بخشی از این منابع در شرایطی وارد بورس شده که بازارهایی مانند مسکن، خودرو، طلا و ارز با رکود یا نوسان‌های قابل توجه مواجه بوده‌اند.

با وجود ثبت رکوردهای جدید در شاخص کل بورس، یک پرسش مهم در برابر سرمایه‌گذاران قرار دارد؛ آیا بورس پس از چند سال عقب‌ماندگی در حال بازگشت به ارزش واقعی خود است یا رشد قیمت سهام بار دیگر از ظرفیت سودسازی شرکت‌ها پیشی گرفته است؟

مرداد ۱۴۰۵؛ نهمین ماه پربازده تاریخ بورس تهران

عملکرد بورس در مردادماه ۱۴۰۵ باعث شد این ماه از نظر بازدهی ماهانه شاخص کل به نهمین ماه پربازده تاریخ بورس تهران تبدیل شود. این روند صعودی در روزهای ابتدایی شهریور نیز ادامه پیدا کرد و شاخص کل در معاملاتی مانند هفتم شهریور، با رشد بیش از ۲ درصدی از سطح ۶.۵ میلیون واحد عبور کرد و رکوردهای تازه‌ای به ثبت رساند.

رشد شاخص برای سهامداران اتفاقی مثبت محسوب می‌شود، اما سرعت بالای صعود بازار و ورود قابل توجه پول حقیقی، نگرانی‌هایی را درباره افزایش رفتارهای هیجانی ایجاد کرده است؛ نگرانی‌ای که خاطره صعود و ریزش تاریخی بورس در سال ۱۳۹۹ را بار دیگر زنده کرده است.

رشد بورس و بازگشت خاطره سال ۱۳۹۹

رشد شتابان شاخص کل در هفته‌های اخیر، مقایسه شرایط فعلی با سال ۱۳۹۹ را به یکی از بحث‌های مهم بازار سرمایه تبدیل کرده است. با این حال، رئیس سازمان بورس و برخی کارشناسان معتقدند شرایط امروز از نظر سطح ارزندگی سهام، متغیرهای ارزی، نسبت قیمت به سود شرکت‌ها و ساختار ابزارهای مالی با سال ۱۳۹۹ تفاوت دارد.

در عین حال، سرعت ورود پول حقیقی به بازار می‌تواند احتمال تصمیم‌های شتاب‌زده را افزایش دهد. برآوردهای فعالان بازار نشان می‌دهد حدود ۳۳.۷ هزار میلیارد تومان پول حقیقی در مردادماه وارد سهام شده است؛ رقمی که از افزایش توجه سرمایه‌گذاران خرد به بورس حکایت دارد.

در برخی روزهای معاملاتی نیز ورود پول حقیقی و ارزش معاملات به سطوح کم‌سابقه‌ای رسید. با این حال، برای تحلیل این ارقام باید میان ارزش کل معاملات بازار و ارزش معاملات خرد سهام تفاوت قائل شد؛ چراکه بخشی از ارزش معاملات به جابه‌جایی واحدهای صندوق‌ها، اوراق و سایر ابزارهای مالی اختصاص دارد و لزوماً به معنای ورود مستقیم نقدینگی جدید به سهام نیست.

از سوی دیگر، افزایش ارزش معاملات زمانی می‌تواند نشانه‌ای پایدار از رونق بازار باشد که با رشد متوازن صنایع، افزایش عمق بازار و بهبود سودآوری شرکت‌ها همراه شود.

آیا پول بازارهای موازی به بورس آمده است؟

یکی از دلایل مطرح‌شده برای رشد اخیر بورس، کاهش جذابیت کوتاه‌مدت بازارهای موازی است. بازار مسکن به دلیل رشد شدید قیمت‌ها، هزینه بالای ورود، نقدشوندگی پایین و رکود معاملات، برای بخش قابل توجهی از سرمایه‌گذاران خرد دسترس‌پذیری کمتری دارد.

بازار خودرو نیز همچنان با ریسک‌های سیاست‌گذاری و اختلاف قیمت کارخانه و بازار مواجه است. در بازار ارز و طلا نیز پس از دوره‌های پرنوسان، بخشی از سرمایه‌گذاران با احتیاط بیشتری اقدام به معامله می‌کنند.

در مردادماه، بورس از نظر بازدهی از بسیاری از بازارهای موازی پیشی گرفت. همین فاصله بازدهی میان سهام و بازارهایی مانند طلا، ارز و مسکن، جذابیت بورس را برای بخشی از سرمایه‌گذاران افزایش داد و در جابه‌جایی بخشی از نقدینگی نقش داشت.

با این حال، مقایسه بورس با بازارهای رقیب نباید به یک نسخه عمومی برای سرمایه‌گذاری تبدیل شود. مسکن علاوه بر افزایش قیمت از محل اجاره نیز درآمد ایجاد می‌کند، طلا و ارز بیشتر نقش پوشش ریسک تورمی دارند و بازده بورس نیز از تغییر قیمت سهام و سود نقدی تشکیل می‌شود. بنابراین سطح ریسک، افق سرمایه‌گذاری، نقدشوندگی و میزان سرمایه مورد نیاز در این بازارها متفاوت است.

کیفیت پول ورودی به بورس مهم‌تر از حجم آن است

ورود منابع از بازارهای موازی به بورس زمانی می‌تواند پایدار باشد که سرمایه‌گذار بر اساس تحلیل عملکرد شرکت‌ها وارد بازار شود، نه صرفاً با هدف کسب سود از رشد روزانه شاخص.

اگر نقدینگی جدید تنها با انتظار افزایش روزانه قیمت‌ها وارد بورس شده باشد، نخستین موج اصلاحی می‌تواند به خروج سریع این منابع منجر شود. به همین دلیل، کیفیت نقدینگی واردشده به بازار به اندازه حجم آن اهمیت دارد.

اصلاحات ارزی و بازگشت سهام از قیمت‌های پایین

همایون دارابی، کارشناس بازار سرمایه، رشد اخیر بورس را حاصل مجموعه‌ای از عوامل بنیادی و روانی می‌داند. او معتقد است بازار از بهمن‌ماه ۱۴۰۴ و پیش از جنگ وارد روند نزولی شده و قیمت بسیاری از سهام به زیر سطوح تعادلی رسیده بود.

به گفته دارابی، اصلاح قیمت‌گذاری دستوری و تغییرات ارزی به نفع بنگاه‌ها بوده، اما آثار کامل این تحولات هنوز در صورت‌های مالی شرکت‌ها منعکس نشده بود.

او بازگشت قیمت سهام از سطوح پایین، همراه با اصلاحات ارزی و آرامش نسبی بازار را از عوامل زمینه‌ساز رشد شاخص می‌داند و معتقد است اختلاف بازدهی بورس با برخی بازارهای موازی نیز در ورود بخشی از منابع به بازار سهام مؤثر بوده است.

دارابی در عین حال نسبت به تصمیم‌گیری احساسی هشدار داده و تأکید کرده است که حتی در یک بازار صعودی نیز ممکن است سرمایه‌گذار سهام نامناسبی خریداری کند. به گفته او، سرمایه‌گذاران باید به‌ویژه در استفاده از توصیه‌های منتشرشده در فضای مجازی احتیاط کنند.

چرا بورس امروز با سال ۱۳۹۹ متفاوت است؟

فردین آقابزرگی، کارشناس بازار سرمایه، نیز معتقد است شرایط فعلی بورس را نمی‌توان به سادگی با سال ۱۳۹۹ مقایسه کرد. به گفته او، سطح بازدهی و ارزش‌گذاری بازار در شرایط فعلی با آن دوره تفاوت دارد.

آقابزرگی معتقد است در سال ۱۳۹۹ رشد بازار با شتاب بسیار بیشتری اتفاق افتاد، در حالی که اکنون بسیاری از سهام پس از یک دوره افت و عقب‌ماندگی مورد توجه قرار گرفته‌اند.

او همچنین نقش متغیرهای ارزی و اثر آنها بر فروش و سود اسمی شرکت‌ها را مهم می‌داند. البته افزایش درآمد ریالی شرکت‌ها الزاماً به معنای افزایش حاشیه سود نیست؛ چراکه هزینه مواد اولیه، انرژی، تأمین مالی و محدودیت‌های تولید نیز می‌تواند سودآوری بنگاه‌ها را تحت فشار قرار دهد.

آقابزرگی همچنین با اشاره به تفاوت ماهیت بازار سهام با سایر بازارها، تأکید می‌کند سرمایه‌گذاری در بورس علاوه بر تغییر قیمت سهام، می‌تواند از محل سود نقدی نیز بازده ایجاد کند، اما این بازده تضمین‌شده نیست و همه سهام نیز همزمان و به یک اندازه رشد نمی‌کنند.

گسترش ابزارهای مالی و اهمیت سرمایه‌گذاری غیرمستقیم

روح‌الله حسینی‌مقدم، دیگر کارشناس بازار سرمایه، عامل مهم رشد اخیر بورس را «قیمت‌های نسبی» و فاصله میان ارزش دارایی‌ها و قیمت معاملاتی برخی سهام می‌داند.

به گفته او، اخبار صنایع، چشم‌انداز اصلاحات اقتصادی و افزایش امید به بهبود وضعیت شرکت‌ها در شکل‌گیری روند صعودی اخیر مؤثر بوده است.

حسینی‌مقدم همچنین به توسعه ابزارهای مالی نسبت به چهار سال گذشته اشاره کرده و افزایش تنوع صندوق‌ها، روش‌های سرمایه‌گذاری غیرمستقیم و تعداد نهادهای مالی را از تغییرات مهم بازار سرمایه می‌داند.

به اعتقاد او، این ابزارها می‌توانند به افرادی که دانش یا فرصت کافی برای تحلیل مستقیم سهام ندارند، امکان ورود حرفه‌ای‌تر به بازار را بدهند. او توصیه می‌کند افرادی که پس از یک وقفه و همزمان با رشد بورس وارد بازار می‌شوند، از مشورت نهادهای دارای مجوز و ابزارهای حرفه‌ای استفاده کنند؛ چراکه در دوره‌های صعودی، احتمال فاصله گرفتن قیمت برخی سهام از واقعیت‌های بنیادی نیز افزایش می‌یابد.

توهم پولی؛ آیا شاخص بورس واقعاً بیش از حد رشد کرده است؟

مصطفی صفاری، کارشناس بازار سرمایه، از زاویه دیگری به رشد اخیر شاخص نگاه می‌کند. به گفته او، بخشی از نگاه منفی به سطح فعلی شاخص ناشی از «توهم پولی» است؛ یعنی مقایسه اعداد اسمی امروز با سال‌های گذشته بدون در نظر گرفتن تورم و کاهش ارزش پول ملی.

از این منظر، افزایش عدد شاخص کل بورس به تنهایی نمی‌تواند نشانه گران بودن بازار باشد. صفاری معتقد است ارزش واقعی بسیاری از سهام در سال‌های گذشته کاهش یافته و بخشی از رشد اخیر را باید در چارچوب جبران همین عقب‌ماندگی تحلیل کرد.

او همچنین کاهش فشارهای سیاسی و تحریمی را عاملی برای بهبود چشم‌انداز بورس می‌داند؛ زیرا بخش قابل توجهی از شرکت‌های بورسی به شکل مستقیم یا غیرمستقیم از ریسک‌های ارزی، محدودیت‌های تجاری و هزینه‌های ناشی از تحریم تأثیر می‌پذیرند.

شاخص کل مهم است، اما سودسازی شرکت‌ها مهم‌تر است

رشد اخیر بورس تهران را می‌توان حاصل همزمان چند عامل دانست؛ از جمله عقب‌ماندگی چندساله قیمت سهام، تغییرات ارزی مؤثر بر درآمد شرکت‌ها، اصلاح بخشی از قیمت‌گذاری‌ها و کاهش جذابیت کوتاه‌مدت برخی بازارهای رقیب.

با این حال، تداوم روند صعودی بورس به عوامل مهم‌تری مانند رشد واقعی سودآوری شرکت‌ها، ثبات سیاست‌های ارزی و پولی، نرخ بهره، وضعیت قیمت‌های جهانی و سطح ریسک‌های سیاسی وابسته است.

شاخص کل بورس ممکن است همچنان رکوردهای جدیدی ثبت کند، اما برای سرمایه‌گذار تنها عدد شاخص اهمیت ندارد. کیفیت سودسازی شرکت، نسبت قیمت سهم به ارزش ذاتی، میزان بدهی، چشم‌انداز صنعت و قیمت خرید، عواملی هستند که می‌توانند مرز میان یک سرمایه‌گذاری سنجیده و یک تصمیم هیجانی را مشخص کنند.