کارنامه سه رئیس‌کل بانک مرکزی؛ چرا اقتصاد ایران در نقطه هشدار است؟

به گزارش پایگاه خبری سرمایه و بورس، اقتصاد ایران در یکی از بحرانی‌ترین مقاطع چند دهه اخیر قرار دارد؛ عبور نرخ دلار از مرزهای تاریخی، تداوم تورم‌های سنگین و فرسایش قدرت خرید خانوارها، نشان می‌دهد سیاستگذاری پولی و ارزی طی سال‌های اخیر نتوانسته نقش مهارکننده خود را ایفا کند. بازگشت عبدالناصر همتی به بانک مرکزی، نه‌تنها پرسش‌هایی درباره آینده سیاستگذاری ایجاد کرده، بلکه عملکرد سه رئیس‌کل اخیر این نهاد را نیز دوباره زیر ذره‌بین برده است؛ کارنامه‌ای که نشان می‌دهد بحران امروز حاصل انباشت تصمیم‌های چند ساله است و نه شکست یک فرد.

دوره علی صالح‌آبادی؛ تلاش برای کنترل نقدینگی
علی صالح‌آبادی در مهر ۱۴۰۰ در شرایطی سکانداری بانک مرکزی را برعهده گرفت که تورم نقطه‌ای به مرز ۶۰ درصد رسیده بود. او تلاش کرد با تمرکز بر کنترل پایه پولی و نقدینگی، تورم را مهار کند و پروژه‌های ساختاری مانند سامانه‌های پرداخت و حرکت به سمت ریال دیجیتال را آغاز کرد. هرچند تورم نقطه‌ای تا حدودی عقب‌نشینی کرد، اما کمبود هماهنگی با سیاست ارزی و ضعف در مدیریت انتظارات تورمی، باعث شد دلار در نیمه دوم ۱۴۰۱ از مرز ۴۰ هزار تومان عبور کند و ثبات وعده داده شده محقق نشود.

دوره محمدرضا فرزین؛ سیاست‌های پرریسک و بی‌ثباتی ارزی
محمدرضا فرزین در دی ۱۴۰۱ با وعده یکسان‌سازی نرخ ارز و حذف رانت، ریاست بانک مرکزی را برعهده گرفت. او تلاش کرد نرخ ارز رسمی و آزاد را یکسان کند و عرضه متمرکز ارز ایجاد کند، اما اجرای سیاست‌ها به شکاف بیشتر بین نرخ‌ها انجامید. نرخ دلار آزاد در فاصله کوتاهی از ۴۱ هزار تومان به بیش از ۵۸ هزار تومان رسید و تا پایان سال ۱۴۰۴ به بالای ۱۲۰ هزار تومان افزایش یافت. محدودسازی نقش صرافی‌ها و سیاست‌های دستوری، شفافیت بازار را کاهش داد و بی‌ثباتی ارزی تشدید شد.

دوره نخست عبدالناصر همتی؛ مدیریت بحران و جلوگیری از فروپاشی
همتی نخستین‌بار در مرداد ۱۳۹۷ و همزمان با خروج آمریکا از برجام به ریاست بانک مرکزی رسید. او با ابزارهای ارزی و پولی تلاش کرد از فروپاشی بازار جلوگیری کند و نرخ دلار را از حدود ۱۲ هزار تومان به ۲۲ تا ۲۳ هزار تومان برساند. با این حال، تورم همچنان بالا بود و نوسانات ارزی در دوره او نیز رخ داد. بازگشت همتی اکنون در شرایط بی‌ثبات‌تر اقتصاد، بیشتر تلاشی برای بهره‌گیری از تجربه مدیریتی او در بحران عمیق‌تر است.

اقتصاد ایران فراتر از بانک مرکزی
کارنامه سه رئیس‌کل اخیر نشان می‌دهد مشکلات امروز اقتصاد ایران ناشی از عملکرد یک فرد یا دوره خاص نیست. اصلاحات ساختاری صالح‌آبادی ناتمام ماند، سیاست‌های پرریسک فرزین بی‌ثباتی را تشدید کرد و همتی نتوانست مسیر تورم مزمن را معکوس سازد. اکنون اقتصاد ایران به نقطه‌ای رسیده که دیگر با اقدامات کوتاه‌مدت نمی‌توان آن را مهار کرد و نیازمند راهبردهای جامع و پایدار است.