معمای شاخص بورس و فاصله آن با بازدهی پرتفوی سهامداران

به گزارش پایگاه خبری سرمایه و بورس، شاخص کل بورس از ابتدای سال رشد ۵۴ درصدی را ثبت کرده، اما بسیاری از معامله گران معتقدند این بازدهی در سبدهای سرمایه گذاری آنها منعکس نشده است. این موضوع به یکی از پرسش های جدی فعالان بازار تبدیل شده و رضا کیانی، مدیر تحقیق و توسعه بورس تهران، در یک میزگرد تخصصی به بررسی دلایل این ناهماهنگی میان عملکرد شاخص ها و بازده پرتفوی سرمایه گذاران پرداخت.

دو کارکرد اصلی شاخص های بورسی

به گفته کیانی، شاخص های بورسی به طور کلی دو کارکرد اساسی دارند. نخست، نقش شاخص به عنوان یک نماگر که تصویر کلی از وضعیت و جهت حرکت بازار را نشان می دهد. دوم، که از اهمیت بالاتری برخوردار است، استفاده از شاخص به عنوان ابزار سرمایه گذاری است. از این منظر، شاخصی که امکان طراحی ابزارهای مالی بر پایه آن وجود نداشته باشد، عملا کارآمد تلقی نمی شود. تجربه بازارهای جهانی نشان می دهد توسعه صنعت شاخص سازی بر مبنای همین رویکرد شکل گرفته است؛ به طوری که شرکت هایی مانند S&P و FTSE هزاران شاخص مختلف را برای استراتژی های متنوع سرمایه گذاری طراحی کرده اند.

تنوع پرتفوی ها و چالش مقایسه با شاخص

در بازار سرمایه ایران، حدود ۴۰۰ شرکت در بورس تهران و ۱۵۰ شرکت در فرابورس حضور دارند و در مجموع نزدیک به ۵۵۰ سهم معامله می شود. این تنوع باعث می شود از نظر ریاضی، ترکیب های بسیار متنوعی از پرتفوی ها شکل بگیرد. از این رو، مقایسه بازدهی پرتفوی سرمایه گذاران با شاخص های بازار تنها زمانی معنا دارد که هدف سرمایه گذار از ابتدا ردگیری شاخص بوده باشد. بدون توجه به این نکته، سنجش عملکرد پرتفوی در برابر شاخص فاقد مبنای تحلیلی دقیق خواهد بود.

تمرکز معاملاتی و عقب ماندن از شاخص

برخی داده های گذشته نشان می دهد در مقاطعی، تمرکز بازار بر سهامی بوده که بازدهی کمتری نسبت به شاخص کل داشته اند. این موضوع بیانگر آن است که انتخاب سهام توسط سرمایه گذاران لزوما منطبق بر میانگین عملکرد بازار نبوده و همین مساله می تواند یکی از دلایل فاصله میان رشد شاخص و بازده واقعی پرتفوی ها باشد.

عملکرد صندوق های شاخصی در بورس تهران

کیانی در ادامه با اشاره به صندوق های شاخصی، نقش عملیاتی شاخص ها در بازار سرمایه را تشریح کرد. این صندوق ها با هدف بازتولید بازدهی شاخص کل و هموزن طراحی شده اند و عملکرد آنها معیار مناسبی برای سنجش قابلیت سرمایه پذیری شاخص ها به شمار می رود. بررسی عملکرد صندوق های مبتنی بر شاخص کل نشان می دهد در افق های مختلف، بازدهی آنها اختلاف محدودی با شاخص داشته و حتی در برخی دوره ها عملکردی اندکی بهتر ثبت کرده اند. این موضوع نشان دهنده خطای ردگیری نسبتا محدود و کارآمدی این ابزارهاست.

چالش صندوق های هموزن

در مقابل، صندوق های مبتنی بر شاخص هموزن در برخی دوره ها انحراف بیشتری از شاخص داشته اند. داده ها نشان می دهد در افق های یک ساله و سه ساله، بازدهی این صندوق ها به طور محسوسی کمتر از شاخص هموزن بوده است. این اختلاف، اهمیت طراحی شاخص های قابل سرمایه گذاری و مدیریت دقیق صندوق های شاخصی با حداقل خطای ردگیری را برجسته می کند.

ریشه اختلاف بازدهی شاخص و سرمایه گذاران

جمع بندی مباحث این میزگرد نشان می دهد اختلاف میان بازدهی شاخص ها و بازدهی سرمایه گذاران، بیش از آنکه ناشی از ناکارآمدی شاخص ها باشد، به تفاوت اهداف و ترکیب پرتفوی ها بازمی گردد. شاخص ها در وهله نخست ابزار سنجش وضعیت کلی بازار هستند و تنها در صورتی می توان انتظار همسویی بازدهی با آنها را داشت که هدف سرمایه گذاری، به طور مشخص ردگیری شاخص باشد. در غیر این صورت، انتظار تطابق کامل عملکرد همه سرمایه گذاران با شاخص های بورسی، مبنای تحلیلی دقیقی ندارد.