آیا صندوق‌های ارزی جایگزین خرید دلار و طلا می‌شوند؟

به گزارش پایگاه خبری سرمایه و بورس، دستورالعمل ناظر بر عملیات ارزی صندوق‌های سرمایه‌گذاری در دارایی ارزی با درآمد ثابت در پنجاه‌ودومین جلسه هیأت عالی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تصویب شد؛ اقدامی که با هدف جمع‌آوری منابع ارزی، تأمین مالی پروژه‌های صادرات‌محور و ایجاد ابزار رسمی برای مدیریت ریسک ارزی سرمایه‌گذاران انجام شده است. با این حال، برخی کارشناسان نسبت به کارایی و طراحی این ابزار جدید تردیدهایی مطرح کرده‌اند.

صندوق ارزی چیست و چه هدفی دارد؟

صندوق‌های ارزی با درآمد ثابت، نوعی ابزار سرمایه‌گذاری تحت نظارت سازمان بورس و اوراق بهادار هستند که منابع سرمایه‌گذاران را جمع‌آوری کرده و در دارایی‌ها یا پروژه‌های مبتنی بر ارز سرمایه‌گذاری می‌کنند. هدف اصلی این صندوق‌ها، فراهم کردن امکان سرمایه‌گذاری ارزی رسمی، کاهش ریسک نگهداری فیزیکی ارز و هدایت منابع به سمت تأمین مالی فعالیت‌های صادراتی عنوان شده است.

مزیت اصلی صندوق ارزی؛ حفظ ارزش دارایی مردم

علیرضا توکلی کاشی، تحلیلگر بازار سرمایه، مهم‌ترین مزیت صندوق‌های ارزی را کمک به حفظ قدرت خرید سرمایه‌گذاران در شرایط تورمی دانست.

وی گفت: در شرایطی که تورم به سطوح بسیار بالا رسیده، مهم‌ترین دغدغه مردم حفظ ارزش دارایی‌هایشان است. در حال حاضر بسیاری از سرمایه‌گذاران برای محافظت از سرمایه خود به بازارهایی مانند طلا، ارز و حتی رمزارزها روی آورده‌اند. به گفته او، اگر صندوق ارزی بتواند یک ابزار شفاف و قابل اعتماد برای سرمایه‌گذاری ارزی ایجاد کند، حتی با سود بسیار پایین یا صفر نیز می‌تواند مورد استقبال گسترده قرار گیرد.

دو ایراد اساسی در طراحی صندوق‌های ارزی

این تحلیلگر دو چالش اصلی صندوق‌های ارزی را نحوه ورود و خروج سرمایه و نبود شفافیت قیمتی عنوان کرد.

نخست اینکه ورود و خروج سرمایه‌گذاران از این صندوق‌ها با ریال انجام می‌شود، نه ارز. این موضوع باعث می‌شود سرمایه‌گذاران عملاً مالک ارز واقعی نباشند و تنها ارزش ریالی معادل آن را دریافت کنند. دومین مشکل، نبود قابلیت معامله روزانه در بازار است. به گفته توکلی کاشی، اگر صندوق‌ها به‌صورت «صدور و ابطال» اداره شوند و مانند صندوق‌های قابل معامله (ETF) در بورس خرید و فروش نشوند، قیمت‌گذاری شفاف نخواهد بود و اعتماد عمومی کاهش می‌یابد.

لزوم تبدیل صندوق‌های ارزی به ETF برای جلب اعتماد

وی تاکید کرد: برای موفقیت این ابزار، صندوق‌های ارزی باید مانند سایر صندوق‌های قابل معامله در بورس، به‌صورت روزانه خرید و فروش شوند و قیمت آن‌ها در یک بازار شفاف کشف شود. در این صورت، سرمایه‌گذاران می‌توانند در هر زمان دارایی خود را نقد کنند و از ارزش واقعی آن مطلع باشند؛ موضوعی که نقش مهمی در جلب اعتماد عمومی دارد.

نرخ سود صندوق‌های ارزی؛ عامل تعیین‌کننده یا عامل فرعی؟

بر اساس برخی اظهارات، نرخ سود این صندوق‌ها بین ۴ تا ۱۲ درصد سالانه مطرح شده است. با این حال، این کارشناس معتقد است سود بالا شرط اصلی موفقیت نیست. وی تاکید کرد: حتی اگر سود این صندوق‌ها بسیار پایین باشد، در صورت طراحی مناسب و شفاف، سرمایه‌گذاران به دلیل امکان حفظ ارزش دارایی خود از آن استقبال خواهند کرد. به گفته او، سود این صندوق‌ها باید به‌صورت ریالی و بر اساس نرخ روز ارز محاسبه و پرداخت شود تا مبنای مشخص و قابل اتکایی داشته باشد.

چرا مردم به سرمایه‌گذاری ارزی روی آورده‌اند؟

توکلی کاشی با اشاره به تورم بالا در کشور گفت: در شرایطی که نرخ تورم به حدود ۶۰ درصد رسیده، سرمایه‌گذاری در ابزارهای ریالی مانند سپرده بانکی یا صندوق‌های درآمد ثابت عملاً به معنای کاهش ارزش واقعی سرمایه است. به همین دلیل، سرمایه‌گذاران ترجیح می‌دهند دارایی‌های خود را به ارز، طلا یا سایر دارایی‌های مبتنی بر تورم تبدیل کنند.

تجربه تلخ سپرده‌های ارزی و چالش اعتماد عمومی

این تحلیلگر همچنین به تجربه ناموفق سپرده‌های ارزی در شبکه بانکی اشاره کرد و گفت: در گذشته، برخی سپرده‌های ارزی به‌جای ارز، به‌صورت ریالی و با نرخ دستوری تسویه شدند که این موضوع باعث بی‌اعتمادی گسترده مردم شد. به همین دلیل، موفقیت صندوق‌های ارزی تا حد زیادی به شفافیت، نقدشوندگی و اعتمادسازی بستگی دارد.

ارتباط صندوق‌های ارزی با تولید و اقتصاد

به گفته توکلی کاشی، در شرایط تورمی بالا، تمایل سرمایه‌گذاری در تولید کاهش می‌یابد، زیرا بسیاری از پروژه‌ها بازدهی کمتر از نرخ تورم دارند. در چنین شرایطی، سرمایه‌ها بیشتر به سمت دارایی‌هایی حرکت می‌کنند که بتوانند ارزش خود را حفظ کنند.

چشم‌انداز صندوق‌های ارزی در اقتصاد ایران

در مجموع، کارشناسان معتقدند صندوق‌های ارزی می‌توانند به عنوان یک ابزار جدید برای مدیریت ریسک ارزی و جذب سرمایه‌های سرگردان نقش ایفا کنند، اما موفقیت آن‌ها به نحوه طراحی، شفافیت عملکرد و میزان اعتماد سرمایه‌گذاران بستگی دارد. در صورت رفع ایرادات ساختاری و ایجاد قابلیت معامله شفاف، این صندوق‌ها می‌توانند به یکی از ابزارهای مهم بازار سرمایه تبدیل شوند.