چرا بازار آزاد ارز از سیاست بانک مرکزی تبعیت نمی‌کند؟

به گزارش پایگاه خبری سرمایه و بورس، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران از ۱۹ بهمن ۱۴۰۴ دامنه نوسان قیمت دلار در بازار توافقی ارز را به مثبت و منفی ۲ درصد محدود کرده است؛ اقدامی که با هدف کنترل نوسانات شدید، کاهش هیجانات و حفظ ثبات نسبی نرخ ارز در مرکز مبادله انجام شد. با این حال، بررسی‌ها و اظهارات کارشناسان نشان می‌دهد تاثیر این سیاست بر بازار آزاد ارز محدود و بیشتر جنبه روانی دارد.

هدف بانک مرکزی از محدود کردن دامنه نوسان دلار

بر اساس این سیاست، نرخ توافقی دلار در مرکز مبادله تنها می‌تواند روزانه حداکثر ۲ درصد افزایش یا کاهش داشته باشد. این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که پیش‌تر دامنه نوسان به مثبت و منفی ۵ درصد افزایش یافته بود. هدف اصلی از تعیین این محدوده، ایجاد یک چارچوب قابل کنترل برای مداخله بانک مرکزی است تا در صورت افزایش شدید قیمت، با تزریق ارز بازار را آرام کند و در صورت کاهش شدید نیز با خرید ارز از افت بیشتر جلوگیری کند.

دامنه نوسان ارز؛ ابزاری نمادین با اثر محدود

کامران ندری، کارشناس اقتصادی، در این‌باره گفت: بانک مرکزی اصولا تمایلی ندارد ارز را ارزان‌تر از نرخ بازار آزاد عرضه کند و در نتیجه، در عمل نقش فروشنده فعال را ایفا نمی‌کند. وی تاکید کرد: در شرایط فعلی، دامنه نوسان تعیین‌شده بیشتر جنبه نمادین و روانی دارد و تاثیر واقعی بر روند اصلی بازار آزاد ارز نمی‌گذارد. به گفته ندری، اگر این سیاست موثر بود، باید کاهش نرخ در بازار آزاد نیز مشاهده می‌شد، در حالی که روند کلی بازار آزاد همچنان تحت تاثیر عوامل دیگر است.

چرا بازار آزاد از نرخ توافقی تبعیت نمی‌کند؟

بررسی روند بازار نشان می‌دهد نرخ ارز در بازار آزاد در برخی روزها حتی بالاتر از سقف تعیین‌شده در بازار توافقی حرکت کرده است. این موضوع نشان می‌دهد بازار آزاد استقلال نسبی دارد و الزاما از سیاست‌های مرکز مبادله پیروی نمی‌کند. ندری توضیح داد که هدف بانک مرکزی بیشتر ایجاد یک محدوده مدیریتی برای مداخله است، اما این ابزار زمانی موثر خواهد بود که بانک مرکزی منابع ارزی کافی و توان مداخله مستمر داشته باشد.

سه عامل اصلی تعیین‌کننده قیمت دلار

این اقتصاددان سه عامل کلیدی در تعیین نرخ ارز را معرفی کرد:

درآمدهای نفتی و میزان منابع ارزی در اختیار بانک مرکزی
انتظارات تورمی و روانی فعالان اقتصادی
تحولات سیاسی و اخبار مرتبط با روابط خارجی

به گفته وی، عامل انتظارات بیشترین تاثیر را دارد و می‌تواند باعث نوسانات شدید در کوتاه‌مدت شود.

نقش اخبار سیاسی در جهش یا کاهش قیمت دلار

ندری هشدار داد: انتشار اخبار منفی مانند افزایش احتمال درگیری نظامی می‌تواند در مدت کوتاهی باعث جهش شدید نرخ دلار شود، به‌طوری‌که حتی افزایش چند هزار تومانی در یکی دو روز دور از انتظار نیست. در مقابل، انتشار اخبار مثبت مانند مذاکرات یا توافق‌های سیاسی می‌تواند روند بازار را نزولی کند. به همین دلیل، آرامش فعلی بازار ارز را باید موقتی دانست.

تک‌نرخی شدن ارز؛ هدفی وابسته به نتیجه مذاکرات

این کارشناس اقتصادی تاکید کرد: تک‌نرخی شدن واقعی ارز تا زمانی که یک توافق پایدار سیاسی و اقتصادی حاصل نشود، امکان‌پذیر نیست. وی افزود: دولت ممکن است نرخ توافقی را افزایش دهد تا فاصله با بازار آزاد کاهش یابد، اما اگر بازار آزاد با جهش شدید مواجه شود، مدیریت این شکاف دشوار خواهد شد.

چشم‌انداز بازار ارز؛ ثبات شکننده و وابسته به سیاست

در مجموع، اگرچه سیاست محدود کردن دامنه نوسان دلار می‌تواند تا حدی به مدیریت کوتاه‌مدت بازار کمک کند، اما کارشناسان معتقدند جهت‌گیری اصلی نرخ ارز همچنان وابسته به عوامل بنیادی مانند درآمدهای ارزی، تورم و مهم‌تر از همه تحولات سیاسی است.

در نتیجه، ثبات فعلی بازار ارز را باید شکننده و کوتاه‌مدت ارزیابی کرد.