پیش‌بینی قیمت دلار؛ آیا شکاف بازار آزاد و حواله بیشتر می‌شود؟

به گزارش پایگاه خبری سرمایه و بورس، بازار ارز در یک ماه گذشته شاهد رشد متفاوت نرخ دلار در بازار آزاد و بازار ارز تجاری بوده است؛ به‌طوری که قیمت دلار آزاد بیش از ۱۵ درصد افزایش یافته، اما نرخ حواله دلار در همین بازه زمانی تنها ۳.۹۲ درصد رشد کرده است. این اختلاف سرعت رشد، شکاف میان دو نرخ را افزایش داده و بار دیگر این پرسش را مطرح کرده که کدام بازار نقش پیشرو در قیمت‌گذاری ارز دارد.

بررسی روند قیمت‌ها از ۱۱ مرداد تا ۱۱ شهریور ۱۴۰۵ نشان می‌دهد هر دو نرخ آزاد و حواله‌ای در مسیر صعودی حرکت کرده‌اند، اما بازار آزاد واکنش بسیار سریع‌تری به تحولات سیاسی، انتظارات تورمی و نگرانی‌ها درباره کاهش ورود ارز به کشور نشان داده است. در مقابل، نرخ حواله در بازار ارز تجاری با شیب ملایم‌تری افزایش یافته و تحت تاثیر سازوکار این بازار و سیاست‌های ارزی بانک مرکزی قرار داشته است.

رشد دلار آزاد چهار برابر نرخ حواله شد

نرخ حواله دلار در فاصله ۱۱ مرداد تا ۱۱ شهریور ۱۴۰۵ حدود ۶ هزار و ۱۸ تومان افزایش یافت و از ۱۵۳ هزار و ۳۳۷ تومان به ۱۵۹ هزار و ۳۵۵ تومان رسید. این افزایش معادل رشد ۳.۹۲ درصدی در یک ماه است.

در همین مدت، قیمت دلار در بازار آزاد حدود ۲۹ هزار تومان افزایش داشته و بیش از ۱۵ درصد رشد کرده است. به این ترتیب، سرعت رشد دلار آزاد تقریباً چهار برابر نرخ حواله دلار بوده است؛ اتفاقی که نشان می‌دهد انتظارات قیمتی در بازار آزاد با سرعت بیشتری نسبت به بازار ارز تجاری تغییر کرده است.

یورو آزاد نیز سریع‌تر از حواله یورو رشد کرد

این اختلاف روند تنها به دلار محدود نبوده و در بازار یورو نیز مشاهده شده است. نرخ حواله یورو در یک ماه گذشته حدود ۷ هزار و ۸۸۸ تومان افزایش یافته و با رشد ۴.۴۶ درصدی از محدوده ۱۷۶ هزار تومان به حدود ۱۸۴ هزار تومان رسیده است.

در بازار آزاد، اما قیمت یورو با افزایش حدود ۳۰ هزار تومانی از ۲۲۳ هزار تومان در ۱۱ مرداد به ۲۵۱ هزار تومان در ۱۱ شهریور رسیده و بازدهی ۱۳.۷۷ درصدی را ثبت کرده است.

بنابراین در هر دو بازار دلار و یورو، نرخ‌های بازار آزاد با سرعت بیشتری نسبت به نرخ‌های حواله‌ای افزایش یافته‌اند. این موضوع می‌تواند بیانگر فاصله گرفتن انتظارات معامله‌گران بازار آزاد از نرخ‌های رسمی‌تر و تجاری باشد.

شکاف دلار آزاد و حواله به حدود ۳۵ درصد رسید

افزایش سریع‌تر دلار آزاد باعث شده فاصله میان این نرخ و قیمت حواله نیز بیشتر شود. بر اساس ارقام مورد بررسی، در ۱۱ شهریور نرخ حواله دلار حدود ۱۵۹ هزار و ۳۵۵ تومان بوده، در حالی که دلار در بازار آزاد در محدوده ۲۱۹ هزار تومان معامله شده است.

به این ترتیب، اختلاف دو نرخ به حدود ۶۰ هزار تومان رسیده که معادل حدود ۳۵ درصد نسبت به نرخ حواله است. این فاصله در ابتدای بازه مورد بررسی حدود ۲۴ درصد بود؛ زمانی که دلار آزاد در محدوده ۱۹۰ هزار تومان و حواله دلار حدود ۱۵۳ هزار تومان قیمت داشت.

در نتیجه، طی یک ماه گذشته علاوه بر افزایش قیمت هر دو نرخ، شکاف میان دلار آزاد و حواله نیز بزرگ‌تر شده است؛ موضوعی که با هدف سیاستگذار برای نزدیک‌کردن نرخ حواله به بازار آزاد فاصله دارد.

دلار آزاد در قیمت‌گذاری ارز پیشرو است

محمد مؤذن، کارشناس بازارهای مالی، درباره اختلاف روند دلار آزاد و نرخ حواله به تجارت‌نیوز گفته است که قیمت دلار در بازار آزاد پیش‌روتر از قیمت دلار توافقی است و افزایش قیمت ارز در بازار آزاد در نهایت نرخ دلار توافقی را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد.

به گفته این کارشناس، دلار آزاد بیش از هر چیز تحت تاثیر انتظارات تورمی، چشم‌انداز تورم، کاهش صادرات و کاهش ورود ارز به کشور قرار دارد، در حالی که دولت امکان کنترل بیشتری بر نرخ حواله در مرکز مبادله ارز دارد.

سیاست ارزی بانک مرکزی سرعت رشد حواله دلار را محدود کرده است

دولت از طریق نحوه تخصیص ارز، میزان پرداخت‌ها و سیاست‌های مربوط به تامین ارز شرکت‌ها و صنایع می‌تواند بر نرخ حواله اثرگذاری بیشتری داشته باشد. در مقابل، کنترل بازار آزاد ارز به دلیل تاثیرپذیری از انتظارات، اخبار سیاسی و رفتار معامله‌گران دشوارتر است.

بر همین اساس، می‌توان گفت در شرایط فعلی بازار آزاد از نظر قیمت‌گذاری نقش پیشرو را ایفا می‌کند و نرخ حواله با فاصله زمانی و تحت تاثیر سیاست‌های ارزی به دنبال آن حرکت می‌کند.

فاصله ۱۰ درصدی دلار آزاد و حواله منطقی است

محمد مؤذن درباره میزان منطقی اختلاف میان نرخ دلار آزاد و حواله معتقد است که حداقل ۱۰ درصد فاصله میان این دو نرخ را می‌توان طبیعی دانست، اما افزایش بیش از این میزان می‌تواند نشانه نامطلوب‌تر شدن شرایط بازار باشد.

بر این اساس، برای کاهش شکاف میان دو نرخ یا باید قیمت دلار آزاد کاهش پیدا کند یا نرخ حواله با سرعت بیشتری افزایش یابد و خود را به بازار آزاد نزدیک کند. این در حالی است که طی ماه گذشته سرعت رشد دلار آزاد به‌مراتب بیشتر از نرخ حواله بوده است.

چه عواملی می‌تواند دلار آزاد را به نرخ توافقی نزدیک کند؟

نزدیک‌شدن دوباره دلار آزاد به نرخ توافقی به مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی و سیاسی وابسته است. کاهش تحریم‌ها، کاهش تنش‌های نظامی، افت انتظارات تورمی و افزایش ورود ارز به کشور از مهم‌ترین عواملی هستند که می‌توانند فشار صعودی بر بازار آزاد را کاهش دهند.

افزایش فروش نفت و ورود ارز حاصل از آن، در کنار تسهیل تجارت خارجی، می‌تواند عرضه ارز را افزایش دهد و از رشد بیشتر قیمت دلار جلوگیری کند. با این حال، تا زمانی که این متغیرها تغییر محسوسی نکنند، متوقف‌کردن روند صعودی دلار آزاد دشوار خواهد بود.

تورم و نقدینگی همچنان از عوامل اصلی رشد دلار هستند

تورم داخلی با کاهش ارزش ریال، یکی از مهم‌ترین عوامل افزایش قیمت دلار در اقتصاد ایران محسوب می‌شود. در کنار آن، نرخ تورم آمریکا، رشد اقتصادی ایران، وضعیت تولید، میزان نقدینگی و توان صادراتی کشور نیز بر ارزش ریال و قیمت ارز اثرگذار هستند.

تا زمانی که رشد اقتصادی متناسب با حجم نقدینگی ایجاد نشود و تولید و صادرات نتوانند ارز مورد نیاز اقتصاد را تامین کنند، ایجاد یک روند پایدار برای کاهش قیمت دلار دشوار خواهد بود.

حذف دلار از تجارت خارجی؛ راهکاری بلندمدت برای کاهش وابستگی ارزی

یکی دیگر از راهکارهای مطرح‌شده برای کاهش اهمیت دلار در اقتصاد ایران، کاهش استفاده از این ارز در مبادلات تجاری است. با این حال، تا زمانی که بخش قابل توجهی از تجارت خارجی کشور بر مبنای دلار انجام می‌شود، حذف این ارز از معاملات اقتصادی به سادگی امکان‌پذیر نیست.

استفاده گسترده‌تر از ارزهایی مانند یوان چین نیز نیازمند ایجاد زیرساخت‌های بانکی، مالی و فاینانس است و نمی‌توان تنها با یک تصمیم کوتاه‌مدت، دلار را از چرخه تجارت خارجی حذف کرد.

فشار تورمی متراکم‌شده در حال تخلیه است

به اعتقاد این کارشناس بازارهای مالی، توقف قیمت دلار در محدوده زیر ۲۰۰ هزار تومان طی یک دوره زمانی، نوعی فشردگی تورمی ایجاد کرده و اکنون بخشی از این فشار در حال تخلیه است.

رشد نقدینگی، شرایط اقتصادی، تحولات ناشی از جنگ و تنش‌های منطقه‌ای و همچنین تحریم‌های جدید از جمله عواملی هستند که می‌توانند به افزایش فشار بر بازار ارز منجر شوند. بر همین اساس، احتمال تداوم روند صعودی دلار و افزایش بیشتر فاصله میان بازار آزاد و نرخ حواله وجود دارد.

آیا شکاف دلار آزاد و حواله بیشتر می‌شود؟

مجموع تحولات یک ماه اخیر نشان می‌دهد بازار آزاد ارز در مقایسه با بازار ارز تجاری واکنش سریع‌تری به انتظارات و ریسک‌های اقتصادی و سیاسی داشته است. رشد بیش از ۱۵ درصدی دلار آزاد در مقابل افزایش ۳.۹۲ درصدی نرخ حواله، موجب شده شکاف میان دو نرخ از حدود ۲۴ درصد به نزدیک ۳۵ درصد برسد.

در چنین شرایطی، کاهش این شکاف نیازمند افزایش سرعت رشد نرخ حواله، کاهش قیمت دلار آزاد یا ترکیبی از هر دو است. در غیر این صورت، اگر روند فعلی ادامه پیدا کند، فاصله میان دلار آزاد و نرخ حواله می‌تواند در ماه‌های آینده نیز افزایش یابد.