هشتاد درصد حقوق‌بگیران قدرت خرید خودرو ندارند؛ پشت‌پرده گرانی اخیر چیست؟

به گزارش پایگاه خبری سرمایه و بورس، افزایش ناگهانی قیمت محصولات ایران‌خودرو در روزهای اخیر به یکی از محرک‌های اصلی رشد قیمت در بازار خودرو تبدیل شده است؛ موضوعی که فعالان بازار آن را نتیجه مستقیم افزایش هزینه نهاده‌های تولید در بورس کالا و جهش نرخ ارز می‌دانند. این تحولات نشان می‌دهد فشار هزینه‌ها با سرعت بالایی به بازار منتقل شده و در کنار افت شدید قدرت خرید مردم، بازار خودرو را در آستانه ورود به مرحله‌ای تازه از رکود قرار داده است.

بازار خودرو در مسیر رکود تورمی شدید

حسین مقیسه، کارشناس خودرو، با اشاره به افزایش ۶۰ تا ۷۰ درصدی هزینه‌های تولید خودروسازان تأکید می‌کند که رشد قیمت‌ها غیرقابل انکار است و تولیدکننده برای ادامه فعالیت چاره‌ای جز تعدیل قیمت ندارد. به گفته او بازار خودرو در حال ورود به یک دوره «رکود تورمی شدید» است؛ از یک سو هزینه تولید بالا می‌رود و از سوی دیگر، دستمزدها متناسب با رشد نرخ ارز افزایش نیافته و همین موضوع باعث شده بخش بزرگی از جامعه عملاً توان خرید خودرو را از دست بدهد.

۸۰ درصد حقوق‌بگیران دیگر قدرت خرید خودرو ندارند

مقیسه معتقد است خودرو به تدریج جایگاه خود را به‌عنوان کالای سرمایه‌ای از دست می‌دهد، چراکه حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد قشر حقوق‌بگیر جامعه دیگر امکان خرید خودرو ندارند. همزمان سیاست‌های انقباضی بانک‌ها در اعطای تسهیلات و توقف لیزینگ، رکود بازار را تشدید کرده و شرایط را وارد فاز بحرانی کرده است؛ وضعیتی که باعث شده بازار هم‌زمان با افزایش قیمت، خالی از خریدار و فروشنده باشد.

واردات خودرو؛ حلقه مفقوده تنظیم بازار

این کارشناس خودرو راهکار اصلی خروج از بحران را آزادسازی واردات و ایجاد فضای رقابتی برای خودروسازان می‌داند. به گفته مقیسه، حتی اگر خودرویی با قیمت پایه ۱۰ هزار دلار و تعرفه صفر وارد کشور شود، با احتساب هزینه‌های حمل‌ونقل، بیمه و مالیات بر ارزش افزوده، قیمت تمام‌شده آن برای مصرف‌کننده به حدود ۲.۳ تا ۲.۴ میلیارد تومان می‌رسد. در شرایط فعلی خودرویی مانند تارا اتوماتیک با قیمتی در حدود ۲.۱ میلیارد تومان عرضه می‌شود که نشان می‌دهد خودروساز داخلی ناچار است با هزینه‌های بالای واردات رقابت کند. او همچنین تمرکز بیش از حد رسانه‌ها بر قیمت خودرو را ابزاری برای انحراف افکار عمومی از تورم لجام‌گسیخته کالاهای اساسی مانند نان، برنج و تخم‌مرغ می‌داند.

افزایش قیمت ایران‌خودرو نتیجه جهش ارز و نهاده‌های تولید

مقیسه درباره دلایل افزایش اخیر قیمت کارخانه‌ای ایران‌خودرو توضیح می‌دهد قیمت‌هایی که این شرکت در مهرماه اعلام کرد بر مبنای دلار ۷۰ هزار تومانی بوده، در حالی که نرخ ارز آزاد همان زمان حدود ۸۰ هزار تومان برآورد می‌شد. در ادامه نرخ ارز نیما ابتدا به محدوده ۱۰۰ هزار تومان و سپس برای مصارف تجاری به حدود ۱۳۵ تا ۱۳۸ هزار تومان رسید که به معنای رشد ۹۰ تا ۹۵ درصدی ارز تخصیصی است. همزمان قیمت نهاده‌های تولید در بورس کالا نیز افزایش شدیدی داشته و مجموع این عوامل باعث شده خودروساز برای تداوم فعالیت چاره‌ای جز افزایش قیمت نداشته باشد، آن هم در شرایطی که توان اقتصادی خریداران نه‌تنها رشد نکرده بلکه روزبه‌روز ضعیف‌تر شده است.

سایپا هم درگیر بحران تولید و نقدینگی

به گفته این کارشناس، بحران تنها محدود به ایران‌خودرو نیست و سایپا نیز با افت جدی تیراژ مواجه شده است؛ به‌طوری که تولید روزانه برخی خطوط به حدود ۱۵۰ تا ۱۶۰ دستگاه رسیده که رقم بسیار پایینی محسوب می‌شود. از سوی دیگر قطعه‌سازان این شرکت نیز در شرایط بحرانی قرار دارند و منابع پیش‌بینی‌شده دولتی، از جمله حدود ۲۰ همت، هنوز به سایپا تخصیص نیافته است؛ روندی که می‌تواند این شرکت را نیز ناگزیر به افزایش قیمت‌ها برای بازیابی حداقلی توان تولید کند.

بروکراسی تصمیم‌گیری؛ مانع واکنش سریع تولیدکننده

مقیسه با انتقاد از مخالفت شورای رقابت با افزایش قیمت‌ها تأکید می‌کند صنعت خودرو در شرایط «فوق‌بحرانی» قرار دارد و سرعت تغییرات نرخ ارز به حدی بالاست که بروکراسی‌های اداری و سیکل‌های تصمیم‌گیری در نهادهایی مانند شورای رقابت و سازمان حمایت، عملاً امکان واکنش سریع را از تولیدکننده می‌گیرد. به باور او تا زمان صدور مجوزها، خودروساز با کمبود شدید نقدینگی روبه‌رو می‌شود و «امکان تولید» از بین می‌رود؛ در حالی که حفظ تولید روزانه ۲۲۰۰ تا ۲۳۰۰ دستگاه توسط ایران‌خودرو در چنین فضایی خود یک موفقیت بزرگ محسوب می‌شود.

آینده صنعت خودرو؛ قهوه قجری و خطر فروپاشی تدریجی

این کارشناس خودرو برنامه‌های فعلی دولت برای صنعت خودرو را به «قهوه قجری» تشبیه می‌کند و معتقد است ساختار تصمیم‌گیری موجود، بدون توجه به واقعیت‌های اقتصادی، در حال تخریب زیرساخت‌های باقی‌مانده است. از نگاه او این سیستم ناقص به مرحله‌ای از فروپاشی درونی رسیده و در صورت تداوم روند فعلی، پیامدهای ناگواری در انتظار صنعت خودرو و بازار خواهد بود.