خانوار تهرانی برای خرید مسکن باید ۵۰سال پس‌انداز کند

به گزارش پایگاه خبری سرمایه و بورس، مسکن به‌عنوان کالایی ضروری و فاقد جانشین، یکی از مهم‌ترین نیازهای خانوارهاست که کمبود آن می‌تواند مشکلات اجتماعی و اقتصادی گسترده‌ای ایجاد کند. طی دو دهه اخیر، برنامه‌ها و سیاست‌های مختلفی برای افزایش دسترسی به مسکن در ایران اجرا شده است؛ از جمله مسکن مهر، طرح اقدام ملی مسکن، و طرح نهضت ملی مسکن. با این حال، جهش‌های قیمتی و رشد ناکافی درآمد خانوارها موجب شده است قدرت خرید واقعی مسکن به شدت کاهش یابد.

کاهش قدرت خرید خانوارها در دهه‌های اخیر

بررسی‌ها نشان می‌دهد در مناطق شهری کشور، خرید یک واحد مسکونی ۷۵ متری به‌طور میانگین ۳۰ سال و در تهران ۵۰ سال طول می‌کشد تا یک خانوار فاقد مسکن بتواند صاحب خانه شود. این وضعیت ناشی از افزایش شدید قیمت مسکن و ناتوانی درآمد خانوارها در برابر تورم و رشد دارایی‌هاست.

شاخص مسکن مقرون به صرفه

یکی از معیارهای اصلی ارزیابی وضعیت مسکن، شاخص مقرون به صرفه بودن است که سهم مسکن از هزینه خانوار را نشان می‌دهد. بر اساس داده‌های مرکز آمار ایران، سهم هزینه مسکن از کل هزینه خانوارهای شهری کشور در سال ۱۴۰۳ برابر با ۴۳.۷ درصد و در تهران نزدیک به ۶۰ درصد بوده است که فراتر از حد قابل قبول ۳۰ درصد است.

شاخص دسترسی به مسکن و طول دوره انتظار

شاخص دسترسی به مسکن نشان‌دهنده نسبت قیمت متوسط یک واحد مسکونی به متوسط درآمد سالانه خانوار است. بررسی داده‌ها نشان می‌دهد این شاخص در کشور از سال ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۳ بین ۸ تا ۹ بوده و در سال ۱۳۹۹ به ۱۰.۳ رسید. شاخص طول دوره انتظار که نشان‌دهنده سال‌های مورد نیاز برای صاحب‌خانه شدن با پس‌انداز یک‌سوم درآمد خانوار است، در ایران طی سال‌های اخیر به حدود ۳۰ سال رسیده است. در تهران این عدد به حدود ۵۰ سال افزایش یافته است.

افزایش نابرابری و تغییر رفتار تقاضا

ضعف تقاضای مصرفی در بازار مسکن باعث شده معاملات عمدتاً جنبه سرمایه‌ای و سفته‌بازانه پیدا کنند. این روند منجر به افزایش شکاف درآمد و ثروت در کشور شده و تقاضای واقعی برای مسکن مصرفی به شدت کاهش یافته است.

ضرورت ثبات اقتصادی و تسهیلات بلندمدت

تجربه جهانی نشان می‌دهد احیای قدرت خرید خانوارها مستلزم بازگرداندن ثبات به متغیرهای اقتصاد کلان و کنترل تورم است. علاوه بر آن، ارائه تسهیلات بانکی بلندمدت به خریداران مسکن نقش اساسی در تقویت بازار مالی مسکن دارد. با این حال، تسهیلات موجود در ایران بسیار محدود است و نسبت تسهیلات به قیمت ملک برای یک واحد ۷۵ متری کمتر از ۱۵ درصد برآورد شده که توان خرید خانوارها را به شدت محدود می‌کند.

ناکارآمدی بازار رهن و اثرات بلندمدت

با توجه به کمبود تسهیلات و کاهش درآمد حقیقی خانوار، بخش عمده قیمت مسکن باید از آورده شخصی خانوار تأمین شود که نشان‌دهنده ناکارآمدی بازار رهن در کشور است. این شرایط باعث شده دسترسی به مسکن برای خانوارهای متوسط و کم‌درآمد به‌شدت محدود و دوره انتظار برای خانه‌دار شدن طولانی باشد.