چرا قیمت بعضی کالاها ۳ یا ۴برابر شده اما تورم ۸۹درصد اعلام می شود؟

به گزارش پایگاه خبری سرمایه و بورس، نرخ تورم نقطه به نقطه در مرداد ۱۴۰۵ به ۸۹ درصد رسیده است؛ به این معنا که سطح عمومی قیمت‌ها به طور متوسط نسبت به مرداد سال گذشته نزدیک به دو برابر شده است. با این حال، بسیاری از مردم در خریدهای روزمره خود با کالاهایی مواجه هستند که قیمت آنها دو، سه یا حتی چهار برابر شده و همین مسئله این تصور را ایجاد کرده که آمارهای رسمی تورم کمتر از واقعیت اعلام می‌شوند.

تیمور رحمانی، اقتصاددان، با اشاره به این تفاوت میان آمار رسمی و احساس عمومی از تورم، توضیح داده است که علت اصلی این اختلاف را باید در نحوه محاسبه شاخص تورم و وزن کالاهای مختلف در این شاخص جست‌وجو کرد.

چرا قیمت برخی کالاها بیشتر از نرخ تورم افزایش یافته است؟

یکی از دلایل تفاوت میان تورم اعلام‌شده و چیزی که مردم در بازار مشاهده می‌کنند، این است که در محاسبه نرخ تورم، قیمت تمام کالاها و خدمات موجود در اقتصاد لحاظ نمی‌شود. بلکه مجموعه‌ای مشخص از کالاها و خدمات به عنوان سبد مصرفی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

به همین دلیل ممکن است قیمت برخی کالاها با افزایش بسیار شدیدی مواجه شده باشد، اما این کالاها در سبد مورد استفاده برای محاسبه تورم قرار نداشته باشند یا سهم محدودی در آن داشته باشند. در نتیجه، افزایش قیمت آنها الزاماً به همان میزان در نرخ تورم نهایی منعکس نمی‌شود.

وزن کالاها در محاسبه تورم یکسان نیست

عامل مهم دیگر، وزن متفاوت کالاها و خدمات در محاسبه شاخص قیمت است. همه کالاها سهم یکسانی در سبد مصرف خانوار ندارند و بنابراین افزایش قیمت آنها نیز اثر یکسانی بر نرخ تورم نمی‌گذارد.

برای مثال، ممکن است قیمت یک کالای خاص چندین برابر شود، اما اگر سهم آن در هزینه‌های خانوار پایین باشد، تاثیر افزایش قیمت آن بر نرخ تورم کلی محدود خواهد بود. در مقابل، افزایش قیمت کالاهایی که سهم بیشتری از هزینه خانوار را تشکیل می‌دهند، اثر قابل توجه‌تری بر شاخص تورم خواهد داشت.

چرا مردم تورم بیشتری را احساس می‌کنند؟

یکی از مهم‌ترین دلایل تفاوت میان «تورم آماری» و «تورم احساس‌شده» به کالاهایی مربوط می‌شود که مردم به صورت روزمره خریداری می‌کنند.

مصرف‌کنندگان معمولاً تغییر قیمت کالاهایی مانند مواد غذایی و سایر اقلام ضروری را بیشتر از کالاهایی که به ندرت خریداری می‌شوند، به خاطر می‌سپارند. بنابراین اگر قیمت کالاهای پرمصرف با سرعت بیشتری افزایش پیدا کند، احساس مردم از میزان تورم می‌تواند بسیار بیشتر از نرخ تورم عمومی باشد.

به بیان دیگر، تجربه روزانه خانوار از افزایش قیمت‌ها الزاماً با میانگین آماری افزایش قیمت تمام اقلام یکسان نیست. خانوار ممکن است در بخش عمده خریدهای روزانه خود با افزایش قیمت شدید مواجه شود، در حالی که برخی کالاهای کم‌مصرف‌تر افزایش قیمت کمتری داشته باشند و همین موضوع میان تجربه مردم و عدد رسمی تورم فاصله ایجاد کند.

آیا آمار رسمی تورم دستکاری می‌شود؟

تفاوت میان نرخ تورم رسمی و افزایش قیمت برخی کالاها به خودی خود به معنای دستکاری آمار نیست. رحمانی با اشاره به سابقه طولانی محاسبه نرخ تورم در ایران تاکید کرده است که دستگاه کارشناسی کشور در مجموع تصویر قابل قبولی از وضعیت تورم ارائه می‌کند و می‌توان همچنان به داده‌های آماری اعتماد داشت.

البته در دوره‌هایی که اقتصاد با تورم‌های بسیار بالا مواجه است، احتمال خطاهای محاسباتی نیز افزایش پیدا می‌کند. با این حال، این موضوع با ادعای دستکاری عامدانه آمار برای پنهان کردن تورم تفاوت دارد.

تورم ۸۹ درصدی چیزی برای پنهان کردن باقی نمی‌گذارد

نکته قابل توجه این است که وقتی نرخ تورم نقطه به نقطه به ۸۹ درصد رسیده و تورم مواد خوراکی نیز در محدوده سه‌رقمی قرار دارد، فاصله چندانی میان واقعیت اقتصادی و آنچه در آمار رسمی منعکس می‌شود باقی نمی‌ماند.

در چنین شرایطی، حتی عدد رسمی تورم نیز به اندازه‌ای بالا است که نشان‌دهنده فشار سنگین افزایش قیمت‌ها بر خانوارها باشد. بنابراین، تفاوت میان احساس تورم مردم و نرخ اعلام‌شده را باید بیشتر در ساختار محاسبه شاخص و تفاوت الگوی مصرف خانوارها جست‌وجو کرد، نه لزوماً در پنهان‌کاری آماری.

سابقه طولانی محاسبه تورم در ایران

بر اساس دیدگاه مطرح‌شده از سوی تیمور رحمانی، داده‌های مربوط به نرخ تورم در ایران از سال ۱۳۱۵ در حال محاسبه است و دستگاه کارشناسی کشور طی این دوره طولانی، چارچوبی برای اندازه‌گیری تغییرات سطح عمومی قیمت‌ها ایجاد کرده است.

البته هیچ شاخص آماری نمی‌تواند تجربه تک‌تک خانوارها را به طور کامل بازتاب دهد؛ زیرا الگوی مصرف خانوارها با یکدیگر متفاوت است. فردی که بخش بزرگی از درآمد خود را صرف مواد غذایی می‌کند، طبیعتاً افزایش قیمت بیشتری را نسبت به فردی احساس خواهد کرد که سهم مواد غذایی در هزینه‌هایش کمتر است.

در نهایت، اختلاف میان تورم رسمی و تورم احساس‌شده را می‌توان نتیجه تفاوت میان «میانگین آماری قیمت‌ها» و «تجربه واقعی خانوارها از خریدهای روزمره» دانست. تورم ۸۹ درصدی مرداد ۱۴۰۵ نیز خود نشان می‌دهد اقتصاد ایران با افزایش بسیار شدید سطح عمومی قیمت‌ها مواجه است و حتی بدون در نظر گرفتن کالاهایی که جهش قیمتی بیشتری داشته‌اند، فشار تورمی بر زندگی مردم بسیار سنگین است.