حذف ارز ترجیحی کالاهای اساسی پس از ماهها بحث و گمانهزنی، سرانجام وارد فاز اجرایی شد و سیاست کالابرگ بهعنوان ابزار جایگزین، با تصمیم تیم اقتصادی دولت به مرحله اجرا رسید. سیاستی که به باور اقتصاددانان میتواند به کاهش رانت و فساد منجر شود، اما همزمان پیامدهای تورمی و افزایش قیمتها را نیز در کوتاهمدت بهدنبال داشته است.
اعلام رسمی دولت درباره افزایش قیمت کالاهای اساسی، بازار گوشت و مرغ را وارد مرحلهای تازه از التهاب کرده است؛ مرحلهای که فعالان صنعت نسبت به بروز شوک قیمتی هشدار میدهند و سناریوی مرغ کیلویی ۴۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومان بیش از هر زمان دیگری جدی شده است.
وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی جزئیات تازهای از اجرای طرح کالابرگ الکترونیکی را تشریح کرد و از آغاز امکان خرید مشمولان از روز چهارشنبه خبر داد؛ طرحی که با رویکردی جدید و با هدف حفظ قدرت خرید خانوارها طراحی و اجرا میشود.
دادهها و روایتهای میدانی نشان میدهد فقر غذایی در سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ وارد مرحلهای تازه و نگرانکننده شده است؛ مرحلهای که در آن دیگر فقط اقلامی مانند گوشت، لبنیات و میوه از سفره خانوار حذف نمیشوند، بلکه خودِ وعدههای غذایی نیز در حال ناپدید شدن هستند.
تیم اقتصادی دولت با تصمیمی مهم و بحثبرانگیز، مسیر حمایت از کالاهای اساسی را تغییر داد و منابع حاصل از حذف ارز ترجیحی را بهجای تخصیص به واردکنندگان، مستقیما در قالب کالابرگ به خانوارهای ایرانی اختصاص داد؛ تصمیمی که میتواند پایان یکی از پرچالشترین سیاستهای ارزی سالهای اخیر باشد و ساختار یارانهای کشور را وارد مرحلهای جدید کند.
با حذف ارز ترجیحی کالاهای اساسی، دولت چهاردهم مسیر تازهای را برای پرداخت یارانهها در پیش گرفته و قرار است یارانه کالاهای اساسی بهصورت مستقیم و در قالب کالابرگ اعتباری به مردم پرداخت شود؛ سیاستی که پس از سالها انتقاد کارشناسان نسبت به ناکارآمدی تثبیت دستوری قیمتها، وارد فاز اجرایی شده است.
سفرههای ایرانی در سالهای اخیر آرام و بیسروصدا کوچکتر شدهاند؛ کوچک شدنی که فقط به کاهش حجم غذا محدود نیست، بلکه افت شدید ارزش غذایی را نیز در بر میگیرد. حذف گوشت و لبنیات، کنار رفتن میوه و سبزی و در نهایت حذف یک وعده غذایی، دیگر نشانه یک بحران مقطعی نیست، بلکه به الگویی تازه از معیشت در سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ تبدیل شده که بیش از همه در خانوادههای طبقه متوسط و کمدرآمد دیده میشود. دادههای رسمی، روایتهای میدانی و شاخصهای سلامت همزمان یک پیام روشن دارند؛ سبد غذایی خانوار ایرانی هم از نظر کمّی و هم از نظر کیفی در حال کوچک شدن و حرکت به سمت «بقا» است.
بانک مرکزی اسامی دریافتکنندگان ارز ترجیحی از ابتدای سال ۱۴۰۴ تا پایان آذرماه را به تفکیک گروه کالایی و نام شرکتها منتشر کرد. بر اساس این گزارش، بیشترین میزان دریافت ارز ترجیحی به کالاهای وزارت جهاد کشاورزی اختصاص یافته است.
نوسانات قیمت دلار این روزها تنها بر بازار ارز و کالا اثر نگذاشته، بلکه رفتار فروشندگان و حتی اخلاق مشتریمداری را نیز تحتتأثیر قرار داده است؛ بهگونهای که در دورههای جهش ارزی، پدیده «نفروختن کالا» به یکی از چالشهای جدی بازار تبدیل شده است.
بازار تخممرغ در روزهای اخیر به یکی از پرنوسانترین کالاهای سبد معیشت خانوار تبدیل شده است. کالایی که تا چند ماه پیش به عنوان ارزانترین منبع پروتئین شناخته میشد، اکنون با افزایش محسوس قیمت و اختلاف قابل توجه میان برندها و بستهبندیها، فشار تازهای بر هزینههای روزمره خانوارها وارد کرده است.
