سفره مردم زیر فشار گرانی؛ روایت بازار پس از حذف ارز ترجیحی

به گزارش پایگاه خبری سرمایه و بورس، حذف ارز ترجیحی کالاهای اساسی پس از ماه‌ها بحث و گمانه‌زنی، سرانجام وارد فاز اجرایی شد و سیاست کالابرگ به‌عنوان ابزار جایگزین، با تصمیم تیم اقتصادی دولت به مرحله اجرا رسید. سیاستی که به باور اقتصاددانان می‌تواند به کاهش رانت و فساد منجر شود، اما همزمان پیامدهای تورمی و افزایش قیمت‌ها را نیز در کوتاه‌مدت به‌دنبال داشته است.

حذف ارز ترجیحی و شوک قیمتی بازار

کارشناسان اقتصادی پیش‌تر هشدار داده بودند که اجرای این سیاست نیازمند پیش‌نیازها و سیاست‌های مکمل است تا شوک قیمتی آن قابل کنترل باشد. هرچند دولت همزمان با حذف ارز ترجیحی، طرح کالابرگ یک‌میلیون تومانی را فعال کرد و حتی در فاز نخست، اعتبار چهارماهه به حساب سرپرستان خانوار واریز شد، اما بررسی بازار نشان می‌دهد افزایش قیمت کالاهای اساسی در برخی اقلام از محدوده ۲۰ تا ۳۰ درصدی اعلام‌شده فراتر رفته است.

کالابرگ یک‌میلیونی در مقیاس جهانی چه ارزشی دارد؟

کالابرگ یک‌میلیون تومانی، اگر با نرخ دلار آزاد محاسبه شود، معادل چند دلار محدود است؛ رقمی که با تلاطم ارزی موجود، ممکن است هر لحظه کوچک‌تر شود. این مقایسه عددی اگرچه در ظاهر نمادین به نظر می‌رسد، اما شکاف عمیق میان قدرت خرید واقعی خانوار و قیمت کالاهای اساسی را آشکار می‌کند و این پرسش را به‌وجود می‌آورد که آیا چنین اعتباری می‌تواند امنیت غذایی خانوار را تضمین کند یا خیر.

روایت قیمت‌ها از دل بازار کالاهای اساسی

نگاهی به بازار نشان می‌دهد قیمت برنج هندی و عنبربو از حدود یک میلیون و ۹۰۰ هزار تومان برای گونی ۱۰ کیلویی آغاز می‌شود و برای برنج ایرانی طارم هاشمی و کشت دوم به نزدیک پنج میلیون تومان می‌رسد. گوشت چرخ‌کرده در بهترین حالت با بسته‌های ۵۰۰ تا ۷۰۰ هزار تومانی عرضه می‌شود و در بسیاری از فروشگاه‌ها نیز به‌سختی یافت می‌شود. مرغ کامل دو کیلویی به حدود ۵۸۰ هزار تومان رسیده و هر شانه تخم‌مرغ ۳۰ عددی، مرز ۴۰۰ هزار تومان را پشت سر گذاشته است.

کمبود و گرانی؛ چالش مضاعف سبد معیشت

روغن خوراکی در بسیاری از فروشگاه‌ها ناموجود است و در صورت عرضه، بسته به برند و وزن، بین ۴۰۰ هزار تا یک میلیون و ۵۰۰ هزار تومان قیمت دارد. قند کیلویی حدود ۱۰۰ هزار تومان و شکر بین ۶۰ تا ۸۰ هزار تومان معامله می‌شود. حبوبات نیز که قرار بود جایگزین گوشت باشند، در اغلب اقلام به بالای ۴۰۰ هزار تومان رسیده‌اند و حتی ارزان‌ترین گزینه‌ها نیز فاصله معناداری با توان خرید خانوار دارند.

کالابرگ و انتخاب‌های اجباری خانوار

اگرچه بسته کالابرگ شامل ۱۱ قلم کالای اساسی است، اما در عمل، محاسبه قیمت‌های واقعی بازار نشان می‌دهد خانوارها ناچار به انتخاب‌های اجباری می‌شوند. خرید همزمان گوشت قرمز و مرغ، تقریباً کل اعتبار کالابرگ را مصرف می‌کند و جایی برای سایر اقلام باقی نمی‌گذارد. در مقابل، حذف گوشت قرمز امکان تهیه سبدی بزرگ‌تر را فراهم می‌کند، اما به بهای افت کیفیت تغذیه و حذف یکی از منابع اصلی پروتئین.

وضعیت خانوارهای پرجمعیت

برای خانواده‌های چهار نفره که چهار میلیون تومان اعتبار کالابرگ دریافت می‌کنند، شرایط پیچیده‌تر است. حتی در خوش‌بینانه‌ترین حالت و با حذف گوشت قرمز، این سبد نهایتاً یک هفته تا ده روز دوام می‌آورد. این واقعیت نشان می‌دهد کالابرگ نه‌تنها قدرت انتخاب را افزایش نداده، بلکه دامنه انتخاب را محدودتر کرده است.

آیا کالابرگ جبران حذف ارز ترجیحی است؟

حذف ارز ترجیحی در تئوری، سیاستی اصلاحی و درست تلقی می‌شود، اما در اجرا، بازار سریع‌تر از ابزارهای نظارتی و حمایتی واکنش نشان داد. قیمت‌ها جهش کردند، نظارت عقب ماند و ابزارهای جبرانی نتوانستند همگام با تورم حرکت کنند. در نتیجه، بار اصلاحات اقتصادی بار دیگر بر دوش مردم قرار گرفت.

مسکن موقت یا راه‌حل پایدار؟

کالابرگ در بهترین حالت، مسکنی موقتی است که می‌تواند فشار گرانی را برای مدت کوتاهی کاهش دهد، اما توان جبران کامل حذف ارز ترجیحی را ندارد. بدون اجرای سیاست‌های مکمل، افزایش نظارت و کنترل قیمت‌ها، این ابزار نه‌تنها قدرت خرید گذشته را بازنمی‌گرداند، بلکه خانوارها را با انتخاب‌های تلخ‌تری روبه‌رو می‌کند. پرسش اصلی اینجاست که اگر این روند ادامه پیدا کند و قیمت‌ها همچنان جلوتر از سیاست‌گذاری حرکت کنند، آینده سفره مردم در ماه‌های پیش‌رو چه خواهد شد؛ پرسشی که هنوز پاسخی روشن برای آن وجود ندارد.