تورم به خودی خود رشد فقر را تشدید میکند اما ویژگی اصلی تورمی که ۸۸.۶ درصدی که امروز بر کشور حاکم شده، فشار حداکثری آن بر سفره عموم مردم و به خصوص فرودستان و اقشار کمتر برخوردار است.
طبقه متوسط همواره واسطهای میان لایههای فرودست و دولت بود که با تکیه بر آگاهی، تخصص و مطالبهگری مدنی، ثبات جامعه را تضمین میکرد. وقتی این قشر برای تأمین نان، تخممرغ و چند دانه میوه ناچار به تسلیم در برابر دفاتر نسیه سوپرمارکتها میشود، دیگر رمقی برای اندیشیدن به توسعه، آموزش فرزندان، خرید کتاب، رفتن به سینما و مشارکتهای اجتماعی نخواهد داشت.
وقتی از آزادی اقتصادی حرف میزنیم، در واقع از حقی سخن میگوییم که به یک شهروند اجازه میدهد بدون ترس از مصادره اموالش توسط قدرتمندان، سرمایهگذاری کند، بدون عبور از هفتخوان مجوزهای دولتی کسبوکار راه بیندازد و بدون محدودیتهای سنگین تعرفهای، با دنیا داد و ستد کند.
در هر جامعهای قشر متوسط بزرگترین محرکه اقتصادی، اجتماعی و سیاسی آن کشور است. قشری که عرضه و تقاضا را در اقتصاد شکل میدهند و بسیاری از عوامل کارآفرینی و نوآوری از این قشر ظهور میکند.
دادهها و روایتهای میدانی نشان میدهد فقر غذایی در سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ وارد مرحلهای تازه و نگرانکننده شده است؛ مرحلهای که در آن دیگر فقط اقلامی مانند گوشت، لبنیات و میوه از سفره خانوار حذف نمیشوند، بلکه خودِ وعدههای غذایی نیز در حال ناپدید شدن هستند.
حسین راغفر، کارشناس و استاد اقتصاد دانشگاه الزهرا، با اشاره به رشد فقر در ایران، گفت: «فقری که امروز در کشور در حال گسترش است محصول یک نظام تبعیضآمیز تخصیص منابع و فرصتهاست. همین ساختار ناعادلانه است که باعث افزایش شکاف طبقاتی و گسترش فقر شده است.»
کشوری که دوستش داریم، اکنون در یکی از عمیقترین و پیچیدهترین دورههای تاریخی خود قرار گرفته است. نشانههای متعددی از این وضعیت بحرانی، از خشکسالیهای گسترده و بحرانساز گرفته تا بازگشت تحریمهای بینالمللی و تشدید فقر، نشان میدهد که سال ۱۴۰۵ میتواند نقطه تلاقی بحرانهای مزمن اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی در ایران باشد.
هادی موسوی نیک، عضو هیات علمی مرکز پژوهشهای مجلس گفت: حدود ۲۶ میلیون نفر (۳۰ درصد مردم ایران) دچار فقر مطلق داریم که از متوسطهای دنیا بالاتر هستیم. حدود ۴ میلیون نفر دچار فقر شدید هستند یعنی درآمد آنها کفاف غذای روزانه شان را هم نمیدهد. در ضریب جینی یا شاخص نابرابری (۳۹٪) جز کشورهای نابرابر دنیا هستیم.
تازهترین آمارها نشان میدهد نرخ فقر در ایران در سال ۱۴۰۳ به حدود ۳۶ درصد رسیده است؛ رقمی که بالاترین میزان از ابتدای دهه ۱۳۹۰ تاکنون محسوب میشود. بر اساس اعلام سخنگوی دولت، خط فقر ماهانه برای هر نفر ۶ میلیون و ۱۲۸ هزار تومان بوده و این به معنای آن است که بیش از یکسوم جمعیت کشور توانایی تامین حداقل کالری و نیازهای اساسی زندگی را ندارند.
بانک جهانی در گزارش ۲۰۲۵ خود، ۳۹ کشور را در گروه «شرایط شکننده و متاثر از منازعه» یا FCS قرار داده است. این کشورها بیش از یک میلیارد نفر از جمعیت جهان را در خود جای دادهاند؛ یعنی حدود یک هشتم کل جمعیت. اهمیت این دسته از کشورها در آن است که با وجود سهم محدود از جمعیت جهانی، تقریبا نیمی از فقرای مطلق جهان و حدود ۲۰۰ میلیون نفر از افراد دچار ناامنی غذایی شدید در همین کشورها زندگی میکنند. به همین دلیل تحقق هدف ریشهکنی فقر تا سال ۲۰۳۰ بدون پیشرفت جدی در اقتصادهای شکننده دستنیافتنی است.
