تورم دی‌ماه ۱۴۰۴؛ دهک‌های پایین زیر فشار گرانی مواد غذایی

به گزارش پایگاه خبری سرمایه و بورس، داده‌های رسمی مرکز آمار ایران نشان می‌دهد تورم دی‌ماه ۱۴۰۴ برای همه خانوارها یکسان نبوده و دهک‌های کم‌درآمد فشار قیمتی به‌مراتب شدیدتری را نسبت به دهک‌های پردرآمد تجربه کرده‌اند؛ به‌طوری که دهک دوم با تورم ۶۶.۲ درصدی و دهک اول با ۶۵.۳ درصد، در صدر بیشترین تورم قرار گرفته‌اند، در حالی که این شاخص برای دهک دهم به ۵۸.۱ درصد محدود شده است؛ اختلافی که فراتر از یک تفاوت آماری ساده، بازتاب مستقیم ساختار مصرف خانوارها و سهم بالای خوراکی‌ها در سبد هزینه‌ای طبقات پایین است.

بررسی جزئیات گزارش دی‌ماه مرکز آمار نشان می‌دهد شکاف تورمی میان دهک‌ها به ۳.۳ واحد درصد رسیده که نسبت به ماه قبل افزایش یافته و از تعمیق نابرابری معیشتی حکایت دارد. در شرایطی که تورم معمولاً با یک عدد میانگین روایت می‌شود، این آمارها نشان می‌دهد فشار افزایش قیمت‌ها به‌صورت نامتوازن بر دوش دهک‌های پایین جامعه سنگینی کرده و تورم بیش از پیش چهره‌ای اجتماعی به خود گرفته است.

دی‌ماه نابرابر؛ بیشترین تورم برای دهک‌های پایین

جزئیات تورم نقطه‌به‌نقطه دی‌ماه ۱۴۰۴ نشان می‌دهد افزایش قیمت‌ها به‌طور یکسان میان خانوارها توزیع نشده است. بر اساس داده‌های مرکز آمار ایران، دهک دوم هزینه‌ای با ثبت تورم ۶۶.۲ درصدی بالاترین نرخ تورم را تجربه کرده و پس از آن دهک سوم با ۶۵.۴ درصد و دهک اول با ۶۵.۳ درصد قرار دارند. در مقابل، دهک دهم به‌عنوان پردرآمدترین گروه جامعه، تورم ۵۸.۱ درصدی را ثبت کرده است.

دهک‌های میانی نیز وضعیتی بینابینی داشته‌اند؛ به‌طوری که تورم دهک چهارم ۶۴.۱ درصد، دهک پنجم ۶۳.۵ درصد و دهک ششم ۶۲.۵ درصد اعلام شده است. این روند کاهشی از دهک‌های پایین به سمت دهک‌های بالا، الگوی مشخصی از نابرابری تورمی را ترسیم می‌کند و نشان می‌دهد هرچه سطح درآمد بالاتر می‌رود، شدت اثر تورم کاهش می‌یابد.

تورم ماهانه؛ فشار ۱۰.۴ درصدی بر دهک اول

بررسی شاخص تورم ماهانه نیز همین تصویر نابرابر را تأیید می‌کند. در دی‌ماه، شاخص کل تورم ماهانه برای دهک اول به ۱۰.۴ درصد رسیده، در حالی که این عدد برای دهک دهم ۷.۱ درصد ثبت شده است. دهک دوم نیز تورم ماهانه ۹.۹ درصدی را تجربه کرده که فاصله قابل توجهی با دهک‌های پردرآمد دارد.

این ارقام نشان می‌دهد حتی در بازه زمانی یک‌ماهه نیز شدت افزایش هزینه‌ها برای خانوارهای کم‌درآمد به‌مراتب بیشتر بوده و قدرت تطبیق آن‌ها با موج گرانی‌ها به‌شدت محدود شده است.

خوراکی‌ها موتور اصلی شکاف تورمی

جزئیات تورم ماهانه گروه «خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات» نشان می‌دهد عامل اصلی تشدید فاصله میان دهک‌ها، جهش قیمت مواد غذایی بوده است. در دی‌ماه، تورم ماهانه خوراکی‌ها برای دهک اول به ۱۷.۱ درصد رسیده و دهک دوم نیز تورم ۱۶.۲ درصدی را ثبت کرده است، در حالی که این شاخص برای دهک دهم به ۱۲.۱ درصد کاهش یافته است.

در مقابل، تورم ماهانه کالاهای غیرخوراکی و خدمات اگرچه برای دهک‌های بالاتر اندکی بیشتر بوده و برای دهک دهم به حدود ۵ درصد رسیده، اما به دلیل سهم کمتر این گروه در سبد مصرفی دهک‌های پایین، اثر آن بر کل هزینه خانوارهای کم‌درآمد محدودتر است. همین ترکیب باعث شده فشار اصلی تورم متوجه طبقات پایین باشد.

تورم؛ از شاخص قیمتی تا نشانه نابرابری اقتصادی

آمارهای دی‌ماه نشان می‌دهد خانوارهای کم‌درآمد بخش بیشتری از درآمد خود را صرف خوراک می‌کنند و با هر جهش قیمتی در مواد غذایی، مستقیماً معیشت آن‌ها هدف قرار می‌گیرد. در شرایطی که دهک‌های پایین نه امکان جایگزینی سریع کالا دارند و نه قدرت تطبیق با افزایش قیمت‌ها، تورم برای آن‌ها شدیدتر و ملموس‌تر احساس می‌شود.

گزارش مرکز آمار ایران تأیید می‌کند تورم دیگر صرفاً مسئله‌ای مربوط به سطح عمومی قیمت‌ها نیست، بلکه به شاخصی از نابرابری اقتصادی تبدیل شده است؛ شاخصی که هر ماه فشار آن برای بخشی از جامعه بیشتر می‌شود. اگر این روند ادامه یابد، فاصله معیشتی میان طبقات مختلف جامعه می‌تواند بیش از پیش افزایش پیدا کند و خوانش تورم بدون توجه به دهک‌ها، تصویری ناقص از واقعیت زندگی خانوارهای ایرانی ارائه خواهد داد.