رشد پیوسته تورم و ناتوانی حقوق و دستمزد در همپایی با افزایش هزینههای زندگی، خانوارهای بیشتری را به زیر خط فقر سوق داده است؛ موضوعی که بار دیگر ضرورت واقعیسازی دستمزدها و اجرای سیاستهای حمایتی شفاف و کارآمد را در مرکز توجه قرار میدهد.
حسین ایمانی جاجرمی، جامعهشناس شهری و استاد دانشگاه تهران، نسبت به افزایش فقر در میان جوانان شاغل هشدار داده و تأکید میکند تداوم روندهای فعلی میتواند اقتصاد ایران را به سمت «قحطی تقاضا» سوق دهد؛ وضعیتی که در آن کالا در بازار وجود دارد اما قدرت خرید مردم بهشدت کاهش یافته است.
حسین راغفر، کارشناس و استاد اقتصاد دانشگاه الزهرا، با اشاره به رشد فقر در ایران، گفت: «فقری که امروز در کشور در حال گسترش است محصول یک نظام تبعیضآمیز تخصیص منابع و فرصتهاست. همین ساختار ناعادلانه است که باعث افزایش شکاف طبقاتی و گسترش فقر شده است.»
کشوری که دوستش داریم، اکنون در یکی از عمیقترین و پیچیدهترین دورههای تاریخی خود قرار گرفته است. نشانههای متعددی از این وضعیت بحرانی، از خشکسالیهای گسترده و بحرانساز گرفته تا بازگشت تحریمهای بینالمللی و تشدید فقر، نشان میدهد که سال ۱۴۰۵ میتواند نقطه تلاقی بحرانهای مزمن اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی در ایران باشد.
حتی اگر ادعای دولت مبنی بر اینکه خط فقر سرانه در سال گذشته ۶ میلیون و ۱۲۸ هزار تومان بوده را بپذیریم، باز هم شواهد نشان میدهد که یارانههای پرداختی نتوانستهاند مشکلات معیشتی مردم را حل کنند. در شرایط کنونی، حتی ۴۰ میلیون تومان هم برای گذران امور یک خانواده سه تا چهار نفره کافی نیست. هزینههای آموزش، مسکن، پوشاک و درمان در این محاسبات لحاظ نشده و افزایش هزینه خوراک به تنهایی از بیش از ۶ میلیون تومان در سال گذشته به بیش از ۱۰ میلیون تومان در حال حاضر رسیده است.
تازهترین دادههای رسمی از وضعیت فقر در کشور نشان میدهد که شکاف میان درآمد خانوارها و هزینههای واقعی زندگی روزبهروز در حال افزایش است. در حالی که دولت از افزایش حقوقها و پرداخت یارانهها سخن میگوید، قدرت خرید مردم عملاً کاهش یافته و بسیاری از خانوارها حتی از تأمین نیازهای اولیه خود بازماندهاند.
تازهترین آمارها نشان میدهد نرخ فقر در ایران در سال ۱۴۰۳ به حدود ۳۶ درصد رسیده است؛ رقمی که بالاترین میزان از ابتدای دهه ۱۳۹۰ تاکنون محسوب میشود. بر اساس اعلام سخنگوی دولت، خط فقر ماهانه برای هر نفر ۶ میلیون و ۱۲۸ هزار تومان بوده و این به معنای آن است که بیش از یکسوم جمعیت کشور توانایی تامین حداقل کالری و نیازهای اساسی زندگی را ندارند.
فاطمه مهاجرانی سخنگوی دولت در نشست خبری اخیر خود اعلام کرد که خط فقر در سال ۱۴۰۳ به ازای هر فرد معادل ۶ میلیون و ۱۲۸ هزار و ۷۳۹ تومان برآورد شده است. وی تأکید کرد که دولت تورم موجود را انکار نمیکند و عامل اصلی افزایش قیمتها را تحریمهای اقتصادی میداند که فشار مستقیم بر معیشت مردم وارد کرده است.
بررسی وضعیت دستمزد و معیشت کارگران در ایران طی یک دهه اخیر نشان میدهد که شکاف میان درآمدها و هزینههای زندگی هر سال بیشتر شده است. با وجود افزایش اسمی حداقل دستمزد، قدرت خرید کارگران در برابر کالاهای اساسی، مسکن، خودرو و حتی دلار به شدت کاهش یافته و بخش بزرگی از جامعه کارگری زیر خط فقر مطلق قرار گرفتهاند.
مسعود نیلی، اقتصاددان سرشناس، با هشدار نسبت به ناپایداری اجتماعی ناشی از روند فقیرتر شدن جامعه ایرانی، تاکید میکند که آنچه امروز در ایران در حال وقوع است، دیگر صرفاً تجربه فقر نیست، بلکه ورود به مرحلهای عمیقتر و خطرناکتر از آن است
