بازار کلهپاچه در تهران این روزها با رکود قابل توجهی روبهرو شده و طباخان پایتخت نسبت به کاهش فروش و افزایش هزینهها هشدار میدهند. عبدالرضا احمدیانفر، رئیس اتحادیه طباخان تهران، با تشریح تازهترین وضعیت این صنف تأکید کرد که کسبوکار طباخیها نسبت به سال گذشته افت چشمگیری داشته و بسیاری از واحدها در شرایط زیان فعالیت میکنند.
تازهترین گزارش مرکز آمار ایران نشان میدهد فشار تورمی در آبانماه ۱۴۰۴ بیش از همه بر دوش دهکهای کمدرآمد بوده و دهکهای اول و دوم، شدیدترین رشد قیمتها را تجربه کردهاند. این در حالی است که دهک دهم، یعنی پردرآمدترین گروه جامعه، کمترین میزان تورم سالانه، نقطهبهنقطه و ماهانه را احساس کرده است. اختلاف در ترکیب سبد مصرفی خانوارها و افزایش شدید قیمت کالاهای خوراکی، مهمترین عامل این تفاوت محسوب میشود.
دولت بهتازگی افزایش قیمت بنزین و سهنرخی شدن آن را اعلام کرده است. این تصمیم در شرایط کسری بودجه و تورم بالا اتخاذ شده و هدف اصلی آن مدیریت مصرف سوخت و جبران بخشی از کسری منابع دولت عنوان شده است. با این حال، نگرانیهایی در خصوص تأثیر این تغییرات بر هزینههای تولید، تورم و بازار سرمایه وجود دارد.
مجید گودرزی، کارشناس اقتصادی، در یادداشتی مفصل به بررسی علل و پیامدهای تورم در ایران پرداخت و آن را «بیماری اقتصادی» توصیف کرد که برخلاف کشورهای پیشرفته، در ایران به نوعی مورد استقبال قرار گرفته و تصور میشود تورم سودآور است. او افزود که در کشورهای غربی، کارفرمایان سد محکم در برابر تورم تحمیلی دولت هستند، اما در ایران کارفرمایان با دولت برای افزایش تورم تبانی میکنند و پس از ایجاد تورم، بخش زیادی از سود خالص خود را صرف جبران هزینهها و بهروزرسانی کسبوکار میکنند، در حالی که دولت از همان سود مالیات میگیرد.
تازهترین دادهها از وضعیت کسبوکارها در تابستان ۱۴۰۴ تصویری نگرانکننده از عملکرد بنگاههای اقتصادی ارائه میدهد؛ وضعیتی که تنها در چند شاخص خلاصه نمیشود، بلکه روایتگر فشار روزانهای است که واحدهای تولیدی و خدماتی در سراسر کشور با آن مواجهاند. بسیاری از بنگاهها در حالی فعالیت میکنند که کمتر از ۴۰ درصد ظرفیت واقعی خود را به کار گرفتهاند و این یعنی بخش بزرگی از توان تولیدی اقتصاد عملاً بلااستفاده مانده است.
بخشنامه تهیه و تنظیم لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ نشان میدهد که سازوکار افزایش حقوق کارکنان دولت برای سال آینده مشابه سال جاری پیشبینی شده و حداقل حقوق کارمندان در سال ۱۴۰۵ با رشد ۲۰ درصدی وارد کانال ۱۵ میلیون تومانی خواهد شد. بر این اساس کف دریافتی کارکنان دولت در سال جدید از ۱۳ میلیون تومان به حدود ۱۵ میلیون و ۶۰۰ هزار تومان میرسد که مبنای حقوق کارمند مجرد در سال آینده خواهد بود.
مصوبه جدید دولت برای واردات کالاهای اساسی بدون اعلام منشأ ارز، عملاً امکان واردات با ارز آزاد را فراهم کرده و زمینه جهش دوباره قیمت برنج، روغن، گوشت، مرغ و حبوبات را ایجاد کرده است. کارشناسان هشدار میدهند که این تصمیم میتواند فشار معیشتی خانوارها را تشدید کند و اثر حمایتی ارز ۲۸۵۰۰ را عملاً خنثی سازد.
سیدعلی مدنیزاده، وزیر امور اقتصادی و دارایی اعلام کرد که «روز بازار سرمایه» بهزودی در تقویم رسمی کشور ثبت خواهد شد؛ اقدامی نمادین که به گفته او میتواند جایگاه بورس را در اقتصاد ملی پررنگتر کند. مدنیزاده در توضیح شرایط اقتصادی کشور، سه چالش اصلی را برجسته دانست: تورم بالا، رکود و کاهش رشد بلندمدت اقتصاد ایران. او تأکید کرد که مجموعهای از عوامل داخلی و خارجی—including مداخلهگری دولت و نوسانات شدید درآمدهای نفتی—در شکلگیری وضعیت کنونی نقش داشتهاند.
جزئیات تازهای از نحوه افزایش حقوق کارکنان در سال آینده منتشر شده که میتواند بر برآورد تورم، فشار هزینهای دولت و برنامهریزی منابع عمومی تأثیر قابلتوجهی داشته باشد. بر اساس ضوابط مالی تدوین لایحه بودجه ۱۴۰۵، تمامی دستگاههای اجرایی موظف شدهاند افزایش ضریب ریالی حقوق را نسبت به آخرین احکام کارگزینی سال ۱۴۰۴ با رشد ۲۰ درصد در محاسبات خود منظور کنند. این دستورالعمل مبنای اولیه برنامهریزی برای هزینههای جاری دستگاهها در سال آینده خواهد بود.
همزمان با نزدیک شدن نشست حساس شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی و انتشار پیشنویس قطعنامه اروپایی علیه ایران، تحلیلگران نسبت به اثرگذاری این تحولات بر بازار ارز هشدار میدهند، اما در مقابل، علیاصغر سمیعی زفرقندی، کارشناس بازار ارز، معتقد است ریشه اصلی نوسانات دلار نه در تحولات سیاسی، بلکه در تورم داخلی و خلق پول مداوم دولت است.
